Actua

Masterplan 2008-2012 voor een gevangenisinfrastructuur in humane omstandigheden

Agnès Reis — Tue, 23 Dec 2008 15:16:37 +0100

1. Inleiding

De regeringsverklaringen van 21 december 2007 en 20 maart 2008 van de federale regering vragen een actieplan voor de strafuitvoering en een versnelde aanpak van de overbevolking in de Belgische penitentiaire inrichtingen.

In uitvoering van het regeerakkoord heeft de Regering op 18 april 2008 het “Masterplan 2008-2012 voor een gevangenisinfrastructuur in humane omstandigheden” goedgekeurd.
Onmiddellijk na de goedkeuring van het plan werd gestart met de uitvoering.
Hierna volgt een stand van zaken en worden voorstellen gedaan met betrekking tot de nieuwe inrichtingen die het voorwerp uitmaken van de uitbreiding van het masterplan.

2. Probleemstelling

Het strafrechtelijk beleid in België staat als gevolg van de overbevolking zwaar onder druk. Daardoor komt een geloofwaardige strafuitvoering in moeilijkheden. Een geloofwaardige strafuitvoering betekent dat straffen die uitgesproken worden ook meteen op een correcte manier van toepassing zijn, dat er geen wachttijden zijn, geen periodes van straffeloosheid, en dat er een professionele opvolging is en dus controle op de uitvoering van de straf, dat er transparantie is voor dader en slachtoffer over de strafuitvoering.

De leefomstandigheden in de “overbevolkte” inrichtingen zijn onverantwoord, voor de gedetineerden én voor de personeelsleden die er werken. Het merendeel (20) van onze gevangenisgebouwen dateert nog van de 19de eeuw. Er zijn renovatie- en verbouwingswerken nodig.

Met het Masterplan wil de Minister een antwoord geven op deze uitdagingen, door een vermeerdering van de capaciteit en door renovatie en herstelling van de bestaande inrichtingen.

Bij de uitvoering van dit laatste luik van het Masterplan is vastgesteld dat in heel wat sterk verouderde inrichtingen de noden zodanig groot en talrijk zijn dat gedurende vele jaren herstellingswerken noodzakelijk zullen zijn.

Werken die enkele jaren geleden in Vorst en St-Gillis werden doorgevoerd, moeten vandaag al grotendeels worden heruitgevoerd. De cascade die nodig is om de grove renovaties door te voeren in de vleugels A en B in Vorst vergen werkzaamheden die ons tot in 2013 voeren.

Deze inrichtingen zijn bovendien vaak gelegen in woongebieden waar er geen ruimte is voor uitbreiding. En die uitbreiding is wel nodig om de vereiste detentieprogramma en –trajecten naar behoren te organiseren.

Gelijkaardige toestanden (gebrek aan ruimte, onmogelijkheid tot aanpassing) zijn gebleken bij het onderzoek van andere zeer oude instellingen zoals Antwerpen, Leuven, Merksplas en Namen.

In de grote agglomeraties is het bovendien onmogelijk om er een bijkomende inrichting van de vereiste omvang in te planten.

3. Plannen volgens categorie

• Renovatieprogramma voor het herstel van verloren capaciteit
• Uitbreiding van de capaciteit op de bestaande sites
• Nieuwe gevangenissen: reeds gekende locaties (4) en nieuwe locaties (3)
• Nieuwe gevangenissen in uitgebreid masterplan

4. Toelichting van de categorieën

4.1. Renovatieprogramma voor het herstel van verloren capaciteit
Schematisch

Locatie	Project	Cellen	Timing
Sint-Gillis	Waterinsijpeling via douches	18	03/2009
Sint-Gillis	Lekkende dakgoten	21	03/2009
Sint-Gillis	Vleugel B niet beschikbaar	102	07/2010
Vorst	Lekkende dakgoten	10	03/2009
Doornik	Renovatiewerken	90	06/2009
Hoogstraten	Renovatiewerken	15	06/2009
Turnhout	Sectie geïnterneerden	12	Uitgevoerd

• De werkzaamheden voor het herstel van de douches, de lekkende dakgoten en de daarmee verloren celcapaciteit in Sint-Gillis en Vorst zijn volop bezig. Een groot gedeelte van de cellen zijn al terug in gebruik. Een laatste reeks cellen worden nu afgewerkt en zullen begin 2009 beschikbaar zijn.

• Ondertussen blijkt dat de douches in de vleugels C en D van de penitentiaire inrichting in Vorst in zodanige staat zijn dat daar ook dringende herstellingen moeten worden doorgevoerd. Een nieuwe planning wordt opgesteld.

• De sectie geïnterneerden in Turnhout is afgewerkt en in gebruik sinds mei 2008.

• De omvangrijke werken in Doornik (renovatie van 90 cellen) bereiken hun eindfase en zullen voltooid zijn tegen medio 2009.

• In Hoogstraten – waar in verscheidene fases van telkens 15 cellen een reeks van renovatiewerkzaamheden start – is de eerste fase nu in aanbesteding (werken klaar in de lente van 2009) en volgt daarna de tweede vastlegging in de herfst van 2009 (werken tegen februari 2010).

• Voor de heringebruikname van een volledige vleugel B in Sint-Gillis worden de studies nu beëindigd. De aanbesteding is voorzien voor 2009 en de werken zullen duren tot de lente van 2010. Daarmee zullen 102 cellen terug in gebruik genomen kunnen worden.

4.2. Uitbreiding van de capaciteit op de bestaande sites

Schematisch

Locatie	Project	Cellen	Timing
Merksplas	Nieuwe blok snelbouw	60	03/2009
Sint-Gillis	tijdelijke overbrugging voor Vorst	60	Wordt niet uitgevoerd (vervanging door nieuwe inrichting)
Everberg	uitbreiding 2 paviljoenen voor jeugd	76	06/2012
Turnhout	Nieuwe sectie	74	06/2010
Leuven	recuperatie vleugel waar nu administratie	70	01/2011
Hoogstraten	vervolg renovatie	15	2009
Tongeren	jeugdafdeling	34	06/2009
St-Hubert	jeugdafdeling	50	06/2009

• De werkzaamheden aan het nieuwe celblok in Merksplas, een uitbreiding met 60 cellen, zijn bijna klaar. Op dit moment wordt de buitenaanleg voorbereid. De ingebruikname is gepland in de lente van 2009.

• Een gelijkaardige uitbreiding in Turnhout voor 74 plaatsen wordt begin volgend jaar aanbesteed en zal klaar zijn tegen het 2de kwartaal van 2010.

• In 2010 zal de 2de fase van de reeks in Hoogstraten (15 cellen) klaar zijn.

• In Everberg zijn de werken gestart aan het poortgebouw en zijn de studies bezig voor de nieuwbouw. Die betekent een uitbreiding met 76 cellen, waardoor de totale capaciteit 126 zal belopen. .Het project moet klaar zijn tegen 2012. In de loop van 2009 zal de Franstalige afdeling van Everberg verhuizen naar Sint -Hubert. Everberg wordt dan een ten volle vlaamse inrichting.

• Een gelijkaardig scenario loopt in Leuven. Momenteel worden voorbereidingen getroffen om vleugel B opnieuw in richten als cellencomplex. Dit houdt een netto winst in van 70 eenheden . Op dit ogenblik wordt een oude directiewoning omgevormd. Die wordt het onderkomen van de administratie (die nu op de vleugel zit). De extra cellen zijn gepland tegen eind 2010.

• Bijkomend zullen in 2009 in Tongeren en in St-Hubert aanpassingswerken uitgevoerd worden zodat er jongeren terecht kunnen. In Tongeren gaat het om 34 plaatsen en in St-Hubert om 50 plaatsen. De werken duren tot medio 2009 en de ingebruikname volgt dan na de zomervakantie.

• Uit onderzoek van het renovatiedossier voor St-Gillis en Vorst is gebleken dat de omstandigheden ter plaatse en de randvoorwaarden niet toelaten om in St-Gillis al onmiddellijk een extra cellenblok (60 plaatsen) te plaatsen. De almaar toenemende overbevolking in de Brusselse inrichtingen verplicht ons af te zien van dit project.
4.3. Nieuwe gevangenissen

4.3.1. Reeds gekende locaties
Schematisch

Locatie	Project	Cellen	Timing
Dendermonde	nieuwbouw	444	2012
FPC Antwerpen	nieuwbouw	120	2012
FPC Gent	nieuwbouw	272	2012
Achêne	nieuwbouw	120	2012

• In Dendermonde is een nieuwe gevangenis van het type Ducpétiaux (klassieke gevangenis in stervorm) gepland met een capaciteit van 444 cellen. De locatie aan de wijk van het Oud Klooster is op dit ogenlik het voorwerp van een Provinciaal Ruimtelijk Uitvoeringsplan (PRUP). Er loopt een procedure voor de Raad van State. Een werkgroep onder voorzitterschap van de Gouverneur onderzoekt het schorsingsarrest. Het PRUP zal worden aangepast, zodat we bij de concrete inplanting van het gebouw tegemoet kunnen komen aan de bezwaren geuit door de omwonenden.

• Voor het forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC) in Gent heeft het studiebureau het voorontwerp ingediend. Het ontwerp zal in januari 2009 worden besteld. De inrichting zal plaats bieden aan 272 geïnterneerden. Ze zal voldoen aan alle vereisten voor een psychiatrisch ziekenhuis met bijzondere beveiliging.

• Het studiebureau voor het FPC Antwerpen (120 geïnterneerden) werd geselecteerd.

• De Regie der Gebouwen werkt aan een voorontwerp voor de jeugdinstelling (120 plaatsen) in Achêne.

4.3.2. Nieuwe locaties
Criteria voor de selectie van de sites.
Om in de openbare sector zoveel mogelijk vastgoed te valoriseren gebeurde, onmiddellijk na de beslissing van de Ministerraad, een rondvraag naar beschikbare en geschikte terreinen bij de provincie gouverneurs, de Minister van Defensie en bij de NMBS Onder het gezag van een task force met medewerkers van de FOD Justitie en van de Regie der Gebouwen screent een selectieteam alle terreinen screent volgens een aantal criteria.
De selectiecriteria zijn: prijs, stedenbouwkundige bestemming, afmetingen en vorm, oppervlakte, uitbreidbaarheid, ligging (penitentiair geografisch knelpunt, bereikbaarheid en mogelijkheid tot ontsluiting, veiligheidseisen, omgeving), terreingesteldheid ( hellend/vlak, begroeiing, bestaande constructies, af te breken/te behouden, aanwezigheid van wegenis: op of naast het terrein), bodemgesteldheid (vervuiling, draagkracht, waterhuishouding), bereikbaarheid (openbaar vervoer), nabijheid van gerechtsgebouw en politiediensten, parkeermogelijkheid.

Een zeer belangrijke categorie is de zogenaamde “knelpuntregio” waar de penitentiaire administratie geconfronteerd wordt met een structurele overbevolking. De regio’s die werden aangestipt als dé knelpuntregio’s zijn het Antwerpse, de Brusselse regio en de omgeving tussen Charleroi en Bergen. Om deze redenen werden dan ook terreinen die aan dit fenomeen een oplossing kunnen bieden, geselecteerd als valabele sites.

Schematisch

Puurs	nieuwbouw	300	2012
Sambreville Moignelé	nieuwbouw	300	2012
Leuze-en-Hainaut	nieuwbouw	300	2012

• Voor Vlaanderen werden verschillende terreinen onderzocht aan de hand van de selectiecriteria die de task force had vooropgesteld. Zoals aangegeven gold als referentiepunt de omgeving van Antwerpen. Een terrein in Puurs zal dienen als extensie voor Antwerpen, totdat er een vervangbouw is (zie infra).

• Voor Wallonië zijn eveneens verschillende terreinen onderzocht. Charleroi en Bergen zijn hier de knelpuntomgeving met overbevolking. Een terrein in Sambreville Moignelée, gelegen in de omgeving van Charleroi is geselecteerd.

• Op het grondgebied van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hebben we geen enkele site gevonden die aan de vereisten van de selectiecriteria voldoet. De overheden konden geen enkel terrein voorstellen, dat binnen de vooropgestelde termijn beschikbaar zou zijn. Wel werd een langeretermijnmogelijkheid aangeboden op (zie hierna).
Om toch een oplossing te hebben voor de prangende overbevolking, hebben we voor een terrein in Leuze-en-Hainaut gekozen.
De twee inrichtingen, in Leuze en in Sambreville zullen in een overgangsfase (totdat de voorgestelde vervangbouw zal klaar zijn – zie infra) ook de problemen van Brussel moeten ondervangen.

4.4. Nieuwe gevangenissen in uitgebreid masterplan
Schematisch

Locatie	Project	Cellen	Timing
Marche-en-Famenne	Vervanging van Namen en Dinant	300	2013
Merksplas	Vervanging van de oude paviljoenen te Merksplas	440	2013
Antwerpen	Vervanging Antwerpen	440	2016
Brussel I Brussel II Brussel III	Vervanging van Sint-Gillis, Vorst en Berkendael Assisenzaal	450 450 160	2016

Om de capaciteit van de gevangenissen permanent op peil te houden, de veiligheid in de inrichtingen te garanderen en de toestand terug te laten voldoen aan de vereisten voor een humaan detentiebeleid, is er nu een inhaalprogramma voor renovatie, beveiliging en onderhoud. Het programma wordt versneld uitgevoerd. Recent werd België trouwens weer in gebreke gesteld naar aanleiding van de onduldbare toestand in zijn penitentiaire inrichtingen.

Op dit ogenblik loopt een bijzonder renovatieprogramma voor de inrichting in Hoogstraten waar werkzaamheden noodzakelijk zullen zijn tot in 2015. Enerzijds levert dit extra capaciteit op (zie supra), maar anderzijds gaat het ook om renovatie van vitale functies zoals de bakkerij en de keuken.

Bij de uitvoering van dit luik van het Masterplan is vastgesteld dat in heel wat sterk verouderde instellingen de noden zodanig groot en talrijk zijn dat gedurende vele jaren inspanningen noodzakelijk zullen zijn.

Daarom hebben we besloten tot een drastische ommekeer van de aanpak voor deze inrichtingen, willen we een daadwerkelijk toekomstgericht beleid voeren. We opteren dus voor nieuwbouw ter vervanging van de sterk verouderde inrichtingen.

Het is economisch ook onverantwoord te blijven investeren in deze inrichtingen met geen enkel perspectief op een resultaat dat beantwoordt aan de voorschriften en de vereisten die noodzakelijk zijn om een detentiebeleid te voeren dat de toets van de controleorganen op een humane detentie kan doorstaan.

De vervanging van deze verouderde gebouwen, vaak gelegen in de stadcentra, door een nieuwbouw aan de rand van de agglomeratie en/of op een beter toegankelijke plaats, heeft bovendien nog een aantal andere bijzondere voordelen. Niet alleen is het mogelijk tegemoet te komen aan de eisen van Justitie verwoord in de selectiecriteria, maar het biedt heel wat perspectieven met betrekking tot een herwaardering van het stedelijk beleid. Het biedt de betrokken stad de mogelijkheid om een modern en aangepast beleid te voeren inzake kernversterking, het realiseren van specifieke projecten voor huisvesting, kantoorbehoeften of kleinschalige handel of nijverheid.

Er dienen zich nu een aantal mogelijkheden aan die ons toelaten een antwoord te bieden op de terechte verwachtingen die zijn gesteld inzake een humane huisvesting voor de gedetineerden.

Uit de zoektocht naar terreinen en mogelijkheden zijn kansen en opportuniteiten naar boven gekomen die zich op korte en langere termijn stellen. Het is noodzakelijk nu de oriëntaties in deze te nemen.

De bouw van deze nieuwe inrichtingen zal ook besparingen opleveren op langere termijn. We zullen gebruik maken van moderne bouwtechnieken op ecologisch vlak (energiebesparingen, enz). Met het project voor Brussel zullen we ook nagaan in welke mate er door synergie tussen de inrichtingen besparingen kunnen worden gerealiseerd.

Daarom is beslist om 6 nieuwe inrichtingen te bouwen op 4 locaties ter vervanging van de verouderde gebouwen:

• St Gillis /Vorst/ Berkendael (vrouwen) worden Brussel I, Brussel II en Brussel III
• Dinant en Namen worden Marche-en Famenne.
• Antwerpen (Begijnenstraat) wordt vervangen door Antwerpen
• Merksplas (cellulair) wordt vervangen door een nieuw gebouw te Merksplas

Met de bouw van de nieuwe inrichtingen komen we maar juist toe om de huidige bevolking op te vangen, en realiseren we een klein overschot dat we zullen gebruiken om renovatiewerkzaamheden uit te voeren in de oude gebouwen.

 Het feit dat we vandaag resoluut kiezen om deze oude inrichtingen te vervangen door vervangende nieuwbouw betekent geenszins dat we geen werkzaamheden meer zullen uitvoeren in deze gebouwen.
We zullen wel de zaken anders aanpakken.

Het personeel heeft er terecht op gewezen dat het creëren van bijkomende capaciteit in deze oude inrichtingen, die al krap bemeten zijn qua oppervlakte en structureel kampen met overbevolking, de toestand onhoudbaar maakt. Ze hadden gevraagd om een aantal randvoorwaarden te garanderen alvorens tot uitbreiding van de capaciteit over te gaan. Na onderzoek van alle elementen is gebleken dat de werken ons zouden brengen tot minstens 2013 (en dan nog; zeer optimistische timing).
Daarom hebben we besloten om geen uitbreiding meer te verrichten in St-Gillis en Vorst.

We zullen nu een nieuwe planning opstellen en ons toeleggen op een aantal instandhouding- en herstellingswerkzaamheden die de periode tot 2015 moeten overbruggen.

Dit is nog een hele tijd en we kunnen de toestand niet onaangeroerd laten. Het zal gaan om ernstige werkzaamheden die ook voor deze periode nog de leef- en werkomstandigheden in deze inrichtingen moeten verbeteren.

Ook voor de andere inrichtingen (Merksplas, Namen en Dinant, Antwerpen) zal een nieuwe planning worden opgemaakt, rekening houdend met de oriëntatie die voor deze gebouwen is genomen.

5. Maatschappelijke impact gevangenissen

5.1. Impact voor de bevolking (gemeenten).

De inplanting van een strafinrichting heeft gevolgen voor de gemeente waar zo’n belangrijke infrastructuur wordt gerealiseerd. Het heeft vele voordelen: rechtstreekse tewerkstelling in de inrichting, onrechtstreekse tewerkstelling, impuls voor economische activiteit, … Het brengt ook enkele (beperkte) nadelen met zich mee: meer verkeersstromen, effect op de omgeving.

Voor de politiezones zijn er ook gevolgen: meer verkeerstromen, eventuele oproepen in geval van oproer, gevangenistransport, enz. In samenspraak met alle betrokken instanties (Binnenlandse Zaken, de Gouverneurs, de burgemeesters en de lokale politieoverheden) zullen we een actieplan uitwerken.

5.2. Tewerkstelling in de gevangenis zelf

Een gevangenis levert een rechtstreekse tewerkstelling op met een factor van minstens 1 op 1 per celcapaciteit. In de praktijk is het meestal wel hoger; er is ook het gegeven van deeltijdse arbeidsprestaties.

Een gevangenis brengt dus een niet onaanzienlijke tewerkstelling met zich mee. Het gaat bovendien om een permanente tewerkstelling: een nieuwe gevangenis zal er voor minstens 100 jaar staan.

5.3. Tewerkstelling in de aanverwante sectoren

Naast deze tewerkstelling in de organisatie zelf, heeft een gevangenis uiteraard een impact op de tewerkstelling in andere sectoren:

- lokale politie of veiligheidskorps (gedetineerdentransport).

- de organismen en organisaties die door de Gemeenschappen worden gesubsidieerd en die in het kader van de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden (Justitieel welzijnswerk, VDAB, onderwijsinstellingen, Justitiehuis, centra voor geestelijke gezondheidszorg enz.). Het gaat om tientallen voltijdse jobs.

- de contracten die betrekking hebben op de technische maintenance.

5.4. Globale tewerkstelling

De rechtstreekse tewerkstelling die een gevangenis met een capaciteit van 444 plaatsen met zich meebrengt bedraagt in totaal om en nabij 500 jobs.

5.5. Huisvesting in de regio

500 (in principe vaste) jobs in een regio heeft uiteraard ook een effect op de huisvesting in de regio.

We mogen ervan uitgaan dat minstens de helft van deze medewerkers zich met hun gezin permanent zullen vestigen in de regio.

Als we aannemen dat een gemiddeld gezin uit 3 personen bestaat, gaat het om ca 750 personen die er zullen bouwen, huren, wonen, consumeren, school gaan enz. De kan vertaald worden in een niet te onderschatten economische activiteit die dit met zich meebrengt.

5.6. Economische activiteit

De economische activiteit die een inrichting voor 444 gedetineerden (met wellicht een reële bezetting van 450 of meer) met zich brengt situeert zich op volgende domeinen:

- toelevering van goederen en producten voor de hotelfunctie van de gevangenis (voeding, kleding, wasserij, medische zorgen, medicijnen enz.)

- toelevering van producten en diensten voor het technisch onderhoud en de schoonmaak van het gebouw

- toelevering met het oog op de werking van de diverse diensten van de gevangenis

- toelevering van energie (elektriciteit, verwarming,…)

- tewerkstelling van gedetineerden (deels bedrijven uit de sociale economiesector): bedrijven leveren grondstoffen waarmee gedetineerden producten afwerken.

5.7. Gevolgen voor de omgeving

Vooreerst de opmerking dat in heel wat steden de gevangenissen zijn ingeplant in het centrum, midden bewoond gebied. In veel gevallen paalt de gevangenis aan drie zijden aan woningen.

In de praktijk worden zelden klachten gehoord van omwonenden:

- geluidsoverlast komt maar sporadisch voor (oudejaarsavond, muzikaal optreden op de wandeling enz.).

- zware politie-interventies komen slechts uiterst zelden voor: naar aanleiding van ontvluchting of collectieve calamiteiten.

- in de praktijk kan gesteld worden dat de gevangenis een rustige buur is voor de omwonenden

De buurt waar een nieuwe gevangenis zal komen moet uiteraard ook wennen aan het vooruitzicht op deze “nieuwkomer”.

Mocht het leven voor bewoners onaanvaardbare nadelen hebben, dan zouden alle woningen in de buurt van gevangenissen al lang leeg moeten staan. Er is ook geen verkrotting rond de gevangenissen. In sommige steden gaat het om studentenkoten (Gent vb.)

- De nabijheid van de instelling zou ook een grotere betrokkenheid met zich meebrengen (hoewel dit wellicht niet als voordeel gepercipieerd wordt)

- Personenverkeer:
o tijdens de dienstwissels om 6 uur, 14 uur en 22 uur
o tijdens de dag voor ambtelijke bezoekers (advocaten, deurwaarders,

- Gedetineerdentransport: op werkdagen, vooral in de voormiddag. Het gaat om gesloten celvoertuigen.

- Goederenverkeer: enkel op werkdagen tussen 7 uur en 16 uur.

5.8. Effect op het milieu- MER

Gevangenissen moeten een milieuvergunning hebben. Om deze te verkrijgen, dienen deze instellingen te voldoen aan alle normen die betrekking hebben op de bodem, de industriële activiteit in de werkplaatsen voor gedetineerden, het gebruik van machines, waterwinning, de ioniserende straling, afvalwaterzuivering, voedselbereiding, wasserij, opslag van schadelijke producten, enz.

Gevangenissen zijn per definitie weinig belastend voor het milieu. Gevangenissen zijn vergelijkbaar met ziekenhuizen en andere instellingen. Vanuit dit opzicht zijn ze te beschouwen als een woonsite, die weliswaar volledig is afgesloten van de omgeving. Iedere cel is niet meer milieubelastend dan vb. een studentenkamer.

5.9. Afstanden tussen gevangenis en rechtbank waarvoor gevangenis kan dienen

Gevangenissite	Rechtbanksite	Afstand in km / in min (benadering routeplan)
Puurs	Antwerpen	23 km / 24 min
	Brussel	33 km / 36 min
	Dendermonde	17 km / 23 min
	Mechelen	18 km / 27 min
Leuze- en - Hainaut	Brussel	55km / 47 min
	Mons	38 km / 35 min
	Tournai	18 km / 20 min
Sambreville Moignelé	Charleroi	13 km / 20 min
	Mons	55 km / 50 min

6. Verschil federaal detentiecentrum en gevangenis

Er zijn uiteraard veel gelijkenissen tussen deze twee soorten van instellingen.

Er zijn echter ook verschillen:

- er komen in de detentiecentra minder bezoekers over de vloer.

- de activiteiten van externe organismen die onder de bevoegdheid vallen van de gemeenschappen zijn eveneens minder prominent aanwezig;

- de arbeid in werkplaatsen is eveneens onbestaande.

Lancering proefproject rechtsbedeling via videoconferentie

Agnès Reis — Fri, 19 Dec 2008 15:35:12 +0100

Vanaf 2009 zullen Limburgse rechtszoekenden en hun advocaten zich niet langer naar Antwerpen moeten verplaatsen voor de behandeling van hun zaak in hoger beroep. Ze kunnen voortaan opteren voor een videozitting voor het Hof van beroep vanuit Hasselt.

De formele rechtszitting vindt plaats in het Hof van beroep te Antwerpen. De partijen hebben de mogelijkheid een audiovisueel debat te voeren, terwijl zij zich fysiek in de daartoe ingerichte rechtszaal van het gerechtsgebouw in Hasselt bevinden. Het videoconferentiesysteem biedt de rechtszoekende en zijn advocaat een onmiddellijke, volledige en ongestoorde beeld- en geluidsweergave van de zitting van het Hof te Antwerpen. De magistraten van het Hof horen en zien 'in real time' de partijen te Hasselt.

Dit project beperkt zich voorlopig tot burgerlijke-, fiscale- en handelszaken.
Een twintigtal zaken werd al ingeleid om gepleit te worden via videoconferentie.

Rechtsbedeling via videoconferentie kadert in de hervorming en modernisering van de Rechterlijke Orde en vormt op die manier een wezenlijke bijdrage in het verbeteren van de toegang tot het gerecht. Dit initiatief vermindert bovendien het aantal tijdrovende verplaatsingen en de mobiliteitsproblemen.

De Fortis zaak in graad van beroep: de feiten vanaf vrijdag 12 december tot en met maandag 15 december

Agnès Reis — Thu, 18 Dec 2008 16:52:48 +0100

Vooraf is het van belang te weten dat zowel ikzelf als mijn beleidscel zich met betrekking tot de gerechtelijke procedures van de zaak Fortis met opzet afzijdig heeft gehouden. Het hele proces Fortis hebben mijn beleidscel en ikzelf met opzet slechts opgevolgd vanuit de zijlijn.

Op vrijdag 12 december 2008 in de vroege namiddag, informeerde het kabinet van de premier mij dat er sprake zou zijn van mogelijke procedurele onregelmatigheden in het Fortisproces. Het was de allereerste keer dat ik hier iets over vernam.
Het kabinet van de premier zag zich genoodzaakt mij in mijn hoedanigheid van minister van justitie hiervan op de hoogte te brengen. Op basis daarvan heb ik de Procureur-generaal bij het Hof van Beroep in Brussel ingelicht. Dit gebeurde in het kader art. 140 van het Gerechtelijk wetboek dat het OM verantwoordelijk stelt voor de waakzaamheid over de regelmatige werking van de dienst van hoven en rechtbanken.

De Procureur-generaal van Brussel werd door ons geïnformeerd over mogelijks ernstige moeilijkheden die zich zouden voordoen op een zitting van vrijdagnamiddag 12 december in de zaak Fortis.
De Procureur-generaal, die als openbaar ministerie advies vertrekt in de zaak Fortis, meldde dat er bij zijn weten helemaal geen zitting gepland was die vrijdagmiddag.

Ik stel hier al meteen klaar en duidelijk dat géén enkele instructie werd gegeven.Ik heb wel mijn bezorgdheid geuit over een correct verloop van de procedure en heb de Procureur-generaal met nadruk gevraagd daarover te waken.

Zelf was ik omstreeks 15.00u vertrokken voor een toespraak in Leuven. In de wagen werd ik gebeld door Jan De Groof, die ik ken als regeringscommissaris van de universiteit in Antwerpen? Hij deed mij een vergelijkbaar verhaal. Uit zijn relaas maakte ik op dat één van de betrokken raadsheren zijn echtgenote is, nl. raadsheer Schurmans. Van deze band was ik tot op dat moment niet op de hoogte, evenmin als van de hoedanigheid van de echtgenote van de heer De Groof als raadsheer in de zaak Fortis.

’s Avonds heeft de Procureur-generaal ons gemeld dat hij op zijn initiatief en op basis van zijn bevoegdheid in artikel 140 van het Gerechtelijk Wetboek, aan de Eerste Voorzitter van het Hof van Beroep een serene oplossing had voorgesteld. Hij had voorgesteld aan de eerste voorzitter dat een nieuw samengestelde kamer alsnog een arrest zou maken. Deze optie werd blijkbaar niet weerhouden.

Omstreeks 20u was er een arrest. Omstreeks 21.48u stuurde het kabinet van de Minister van Financiën mij dit door.
Op mijn verzoek heb ik van de Procureur-generaal van het Hof van beroep in Brussel en van de Procureur-generaal van het Hof van Cassatie zaterdagochtend 13 december een mondeling relaas gekregen van de feiten zoals die zich hadden voorgedaan. De Procureur-generaal van het Hof van beroep van Brussel heeft toen gemeld dat hij ambtshalve een verslag zou opstellen op basis van art. 1088 van het Gerechtelijk wetboek, houdende de handelingen door raadsheren gesteld en waarbij ze hun bevoegdheden overschrijden.

Omdat ik als Minister van Justitie in de procedure van artikel 1088 van het Gerechtelijk Wetboek procedureel moet tussenkomen, verwittigde ik onmiddellijk de Eerste Minister dat ik onmogelijk de verdere besprekingen over het Fortis-proces kon bijwonen. Dat heb ik tevens bij de start van de kern medegedeeld, waarna ik deze bijeenkomst heb verlaten.

Op maandagavond 15 december 2008 mocht ik het verslag ontvangen vanwege de Procureur-generaal bij het Hof van beroep te Brussel. Ik deelde de Eerste Minister enkel mee dat ik een verslag had ontvangen, maar hield de inhoud voor mezelf om als Minister van Justitie te kunnen handelen naar recht.

Tot op heden heb ik terzake geen beslissing genomen. Ik vond en vind het aangewezen dat in dezer de partijen eerst zelf hun rechtsmiddelen uitputten.

Omtrent de Fortis-zaak in eerste aanleg (kort geding): de feiten vanaf donderdag 6 november 2008.
Op donderdag 6 november 2008 werd mijn directeur van de beleidscel Justitie gecontacteerd door zijn collega van mijn beleidscel Algemeen Beleid. Die was in vergadering met de kabinetschefs van de premier en vicepremiers, waar bezorgdheid was gerezen over het advies van het Openbaar Ministerie in de Fortis-zaak. De directeur van de beleidscel justitie ging er op dat moment van uit dat het advies al was uitgebracht.
De vraag die aan mijn kabinetsdirecteur Justitie gesteld werd, was of hij een advocaat van “de Belgische Staat”, te woord kon staan en of hij deze even kon opbellen.
Omstreeks 13.00u had hij de advocaat aan de lijn. Deze gaf mijn directeur het volgend relaas: het advies van het Openbaar Ministerie kon aanleiding geven tot het hypothekeren van de constructie die was opgesteld om Fortis te redden. Hij vroeg zich af of dit advies wel degelijk evenwichtig was opgesteld en of dit een advies was, dat gedragen werd door de gerechtelijke hiërarchie van het parket nl. Procureur-generaal van Brussel en de Procureur-generaal van het Hof van Cassatie. Hij beweerde de hiërarchische weg zeer goed te kennen en kon zich niet voorstellen dat dit advies enkel door een substituut was opgesteld. Mijn kabinetsdirecteur beloofde te informeren bij de Procureur des Konings te Brussel.

Omstreeks 13.30u nam mijn directeur contact op met Procureur des Konings Bruno Bulthé, met de vraag of het uitgebrachte advies in samenspraak met het Parket-generaal was tot standgekomen. Hij bevestigde de directeur dat dit advies volledig in eigen beheer was opgesteld door zijn substituut Paul Dhaeyer, specialist in fiscale en financiële zaken. Het visum (nazicht) had hij zelf gedaan. Op de vraag van de directeur of een afschrift van het advies kon overgemaakt worden, antwoordde de Procureur des Konings, tot verbazing van mijn kabinetsdirecteur – die op dat moment in de overtuiging verkeerde dat het advies al was uitgebracht, dat hij geen kopie wou overmaken van dit advies.

Na deze telefoon heeft de adjunct-directeur van mijn kabinet aan mijn directeur meegedeeld dat hij op het middaguur een telefoon had gekregen van Paul Dhaeyer die zich blijkbaar ongemakkelijk voelde bij een telefoon die hij had gekregen van het kabinet van de Eerste Minister. De adjunct-directeur zei de heer Dhaeyer sereen te blijven en zijn advies onverkort en als magistraat in gehele onafhankelijkheid uit te spreken, zonder zich te laten beïnvloeden.
Achteraf bleek echter het misverstand in het contact van de directeur met de Procureur des Konings, en ik citeer een mail tussen de twee collega’s van mijn kabinet van 16 uur 38 (adjunct-directeur aan directeur) :

“De zitting was blijkbaar deze middag. Zie www.destandaard.be.”
Het werd mijn directeur toen duidelijk dat op het moment hij de Procureur des Konings belde, de zitting nog moest plaatshebben, en hij begreep toen waarom de Procureur des Konings geen exemplaar wou bezorgen. Later die dag is de inhoud wel meegedeeld aan het kabinet, en werd een kopie van het advies overgemaakt.
Ik benadruk dat mijn directeur het proces Fortis vanuit zijn functie niet van nabij volgt en op dat ogenblik niet besefte dat hij blijkbaar vlak voor de zitting inlichtingen vroeg bij de Procureur des Konings. Wie de gang van zaken kent, weet dat het heel gebruikelijk is dat een kabinet advies, inlichtingen, een vonnis of andere stukken opvraagt. Vaak is dat ook onontbeerlijk om correct op parlementaire vragen te kunnen antwoorden.
Ook de burger bevraagt permanent de Minister over tal van individuele en ook structurele rechterlijke problemen, waarbij ook om die reden contacten worden gelegd met de rechterlijke macht.

Wat betreft de contacten die zouden gelegd zijn tussen de kanselarij en de rechterlijke macht, hetzij in eerste aanleg, hetzij in beroep, wens en kan ik mij niet uitspreken en zal U zich moeten wenden tot de Eerste Minister.
Wat de overige onderdelen van de vragen betreft, moet ik U helaas het antwoord schuldig blijven, omdat ik het eenvoudig niet weet :
- de juiste toedracht van de contacten tussen het kabinet van de premier en de rechterlijke macht
- of er 2 scenario’s in eerste aanleg werden voorbereid ;
- omtrent de « gedachtengang van rechter De Tandt ;
- of de regering reeds op 11 december 2008 op de hoogte was van het arrest,;
- waarom FPIM precies op donderdag en vrijdag 11 en 12 december probeerde de procedure in beroep te wijzigen op basis van het nieuwe element dat de uistpraak van de Europese commissie uitmaakte, terwijl dit gegeven al een week gekend was ;
- wist de regering dat één van de rechters niet aanwezig zou zijn op 12 december ?
- wie in uw regering opperde de mogelijkheid om rechter Blondeel te wraken ?

De Fortis zaak in graad van beroep: de feiten vanaf vrijdag 12 december tot en met maandag 15 december

Agnès Reis — Thu, 18 Dec 2008 16:47:10 +0100

Persmededeling van Minister van Justitie Jo Vandeurzen
De Fortis zaak in graad van beroep: de feiten vanaf vrijdag 12 december tot en met maandag 15 december.

De Procureur-generaal van Brussel werd door ons geïnformeerd over mogelijks ernstige moeilijkheden die zich zouden voordoen op een zitting van vrijdagnamiddag 12 december in de zaak Fortis.

De Procureur-generaal, die als openbaar ministerie advies vertrekt in de zaak Fortis, meldde dat er bij zijn weten helemaal geen zitting gepland was die vrijdagmiddag.

J’insiste sur le fait que la seule demande que nous avons faite est d’exprimer au procureur général notre préoccupation quant au déroulement correct de la procédure, et nous avons demandé au procureur général de veiller à la régularité de la procédure.
Personnellement, je suis parti vers 15 heures pour un discours à Louvain. Dans la voiture, j’ai reçu un appel téléphonique de Jan De Groof. Il m’a tenu des propos comparables à ceux que j’avais déjà entendus et dont je viens de vous parler. En l’écoutant, j’ai compris que son épouse est l’un des conseillers concernés, c’est-à-dire le Conseiller à la Cour d’appel Madame Schurmans. Jusqu’à ce moment, je ne savais pas que Madame Schurmans était l’épouse de M. De Groof, ni que l’épouse de M. De Groof siégeait comme conseiller dans l’affaire Fortis.

Omstreeks 20u was er een arrest. Omstreeks 21.48u stuurde het kabinet van de Minister van Financiën mij dit door.

Op mijn verzoek heb ik van de Procureur-generaal van het Hof van beroep in Brussel en van de Procureur-generaal van het Hof van Cassatie zaterdagochtend 13 december een mondeling relaas gekregen van de feiten zoals die zich hadden voorgedaan. De Procureur-generaal van het Hof van beroep van Brussel heeft toen gemeld dat hij ambtshalve een verslag zou opstellen op basis van art. 1088 van het Gerechtelijk wetboek, houdende de handelingen door raadsheren gesteld en waarbij ze hun bevoegdheden overschrijden.
O

mdat ik als Minister van Justitie in de procedure van artikel 1088 van het Gerechtelijk Wetboek procedureel moet tussenkomen, verwittigde ik onmiddellijk de Eerste Minister dat ik onmogelijk de verdere besprekingen over het Fortis-proces kon bijwonen. Dat heb ik tevens bij de start van de kern medegedeeld, waarna ik deze bijeenkomst heb verlaten.

Le lundi 15 décembre 2008, en soirée, j’ai reçu le rapport du procureur-général près la Cour d’appel de Bruxelles. J’ai informé le premier ministre que j’avais reçu un rapport, mais je n’en ai pas divulgué le contenu, afin de pouvoir garder ma liberté d’action comme ministre de la justice, pour agir comme de droit.
Jusqu’à présent, je n’ai pas pris de décision à ce propos. Je pensais et je continue à penser que dans cette affaire il appartient d’abord aux parties à la cause de faire valoir et d’épuiser eux-mêmes leurs moyens de droit.

Omtrent de Fortis-zaak in eerste aanleg (kort geding): de feiten vanaf donderdag 6 november 2008
Op donderdag 6 november 2008 werd mijn directeur van de beleidscel Justitie gecontacteerd door zijn collega van mijn beleidscel Algemeen Beleid. Die was in vergadering met de kabinetschefs van de premier en vicepremiers, waar bezorgdheid was gerezen over het advies van het Openbaar Ministerie in de Fortis-zaak. De directeur van de beleidscel justitie ging er op dat moment van uit dat het advies al was uitgebracht.
De vraag die aan mijn kabinetsdirecteur Justitie gesteld werd, was of hij een advocaat van “de Belgische Staat”, te woord kon staan en of hij deze even kon opbellen.

Omstreeks 13.00u had hij de advocaat aan de lijn. Deze gaf mijn directeur het volgend relaas: het advies van het Openbaar Ministerie kon aanleiding geven tot het hypothekeren van de constructie die was opgesteld om Fortis te redden. Hij vroeg zich af of dit advies wel degelijk evenwichtig was opgesteld en of dit een advies was, dat gedragen werd door de gerechtelijke hiërarchie van het parket nl. Procureur-generaal van Brussel en de Procureur-generaal van het Hof van Cassatie. Hij beweerde de hiërarchische weg zeer goed te kennen en kon zich niet voorstellen dat dit advies enkel door een substituut was opgesteld. Mijn kabinetsdirecteur beloofde te informeren bij de Procureur des Konings te Brussel.

Après cet entretien téléphonique, le directeur-adjoint de mon cabinet a signalé à mon directeur qu’il avait reçu sur le temps de midi un appel téléphonique de Paul Dhaeyer, qui était apparemment mal à l’aise parce qu’il avait reçu un coup de fil de son ancien collègue Pim Vanwalleghem, du cabinet du premier ministre. Le directeur adjoint a dit à Monsieur Dhaeyer qu’il devait rester serein et qu’il devait prononcer son avis tel quel, et en toute indépendance en sa qualité de magistrat, sans se laisser influencer.

Achteraf bleek echter het misverstand in het contact van de directeur met de Procureur des Konings, en ik citeer een mail tussen de twee collega’s van mijn kabinet van 16 uur 38 (adjunct-directeur aan directeur) :
“De zitting was blijkbaar deze middag. Zie www.destandaard.be.”
Het werd mijn directeur toen duidelijk dat op het moment hij de Procureur des Konings belde, de zitting nog moest plaatshebben, en hij begreep toen waarom de Procureur des Konings geen exemplaar wou bezorgen. Later die dag is de inhoud wel meegedeeld aan het kabinet, en werd een kopie van het advies overgemaakt.
Ik benadruk dat mijn directeur het proces Fortis vanuit zijn functie niet van nabij volgt en op dat ogenblik niet besefte dat hij blijkbaar vlak voor de zitting inlichtingen vroeg bij de Procureur des Konings. Wie de gang van zaken kent, weet dat het heel gebruikelijk is dat een kabinet advies, inlichtingen, een vonnis of andere stukken opvraagt. Vaak is dat ook onontbeerlijk om correct op parlementaire vragen te kunnen antwoorden.
Ook de burger bevraagt permanent de Minister over tal van individuele en ook structurele rechterlijke problemen, waarbij ook om die reden contacten worden gelegd met de rechterlijke macht.

Vrijlating van één van de vermeende daders van de moord op politie-agente

Agnès Reis — Sun, 14 Dec 2008 18:02:12 +0100

Mededeling door de Minister van justitie, Jo VANDEURZEN naar aanleiding van de mogelijke vrijlating van één van de vermeende daders van de moord op politie-agente
Kitty Van Nieuwenhuysen.

Op zaterdagavond 13 december 2008 om 18.12u vernam mijn kabinet dat er zich mogelijks een procedureprobleem voordeed aangaande de voorlopige hechtenis van Hassan Iassir, één van de vermeende daders van de moord op politie-agente Kitty Van Nieuwenhuyse.

Omstreeks 18.30u nam mijn kabinet contact op met de procureur des Konings te Brussel die toelichting gaf bij de moeilijkheid en meedeelde dat een onmiddellijke invrijheidstelling zich opdrong en dat hij uiteindelijk de opdracht zou geven de gedetineerde Hassan Iassir vrij te laten. De Procureur maakte tegelijk melding van een op dat moment reeds opgestart strafonderzoek naar een mogelijks georganiseerde fraude die inhoudt dat een procedurefout moedwillig zou zijn gecreëerd.

De wet zegt dat, indien een verdachte tegen zijn verlenging van aanhoudingsmandaat hoger beroep aantekent, de Kamer van Inbeschuldigingstelling binnen de 15 dagen na deze akte van beroep, een beslissing moet nemen. Komt deze beslissing er niet, dan moet betrokkene in vrijheid gesteld worden. Deze beslissing is er niet gekomen bij gebrek aan een officiële akte van beroep. Onderzoek zaterdagavond gaf aan dat het enige spoor omtrent de intentie van de vermeende dader om hoger beroep aan te tekenen tegen zijn verdere aanhouding bestond uit een vermelding in een intern werkschrift van de gevangenis, genoteerd door een penitentiair beambte. Aangezien de Procureur een vermoeden van fraude aangaf, heb ik hem gevraagd zijn beslissing ook te beoordelen vanuit deze aanwijzingen.

Als Minister van Justitie heb ik, gelet op de bijzondere ernst van de door de vermeende dader gepleegde feiten, gevraagd dat met alle wettelijke middelen zou worden nagegaan of de verdachte wel rechten kan putten uit een mogelijks frauduleus handelen en of m.a.w. een vrijlating verhinderd kon worden.

Deze ochtend, na het verstrijken van de ultieme termijn, heb ik de Procureur des Konings, per telefoon en in een mailbericht, gevraagd in alle wettelijkheid te handelen.

Betrokkene werd zondag 14 december voor dit dossier in vrijheid gesteld. Op basis van een arrestatiebevel van de Procureur des Konings van Charleroi wordt de vermeende moordenaar van Kitty Van Nieuwenhuysen morgenvroeg door de politie voorgeleid in een ander dossier.

Ten aanzien van de nabestaanden van de slachtoffers, ten aanzien van de politiemensen, bied ik mijn verontschuldigingen aan voor deze voor mij onaanvaardbare gang van zaken. Ik heb mij op de dunne scheidingslijn moeten begeven tussen enerzijds de beperkingen van de wettelijke mogelijkheden en anderzijds mijn bevoegdheden en verantwoordelijkheden als minister. Ik heb de ouders van Kitty Van Nieuwenhuysen en de door de aanslag getroffen mede-inzittende persoonlijk mijn inschattingen meegedeeld.

Arrest van het Hof van Beroep m.b.t. de verkoop van Fortis.

Lieselot Bleyenberg — Sat, 13 Dec 2008 10:41:43 +0100

Zaterdagochtend 13 december 2008 heeft de Procureur generaal van Brussel de Minister van justitie meegedeeld dat hij binnenkort een rapport zal overmaken over het verloop van de rechtspleging in de zaak Fortis. De Minister van Justitie heeft dit aan de kern meegedeeld en besliste niet langer deel te nemen aan de beraadslaging van de regering over deze zaak. De Minister zal pas toelichting geven nadat hij kennis genomen heeft van het rapport. Artikel 140 van het Gerechtelijk Wetboek geeft de bevoegdheid aan van het Openbaar Ministerie om de algemene werking van het gerecht te controleren. Het is op basis van dat artikel dat het Openbaar Ministerie nu inlichtingen inwint over de totstandkoming van het arrest van het Hof van Beroep.

Colloquium ICGR “De procesrechtwetten van 2007 revisited”

Agnès Reis — Fri, 12 Dec 2008 16:41:55 +0100

Geachte voorzitters,
Geachte Professoren,
Geachte aanwezigen,

Vooraleer van wal te steken, wil ik iedereen bedanken die heeft bijgedragen tot het slagen van deze studiedag. Ik wil het Interuniversitair Centrum voor Gerechtelijk Recht (ICGR) uitdrukkelijk feliciteren met deze editie van het jaarlijkse colloquium.

Het groot aantal aanwezigen onderstreept het belang van dit forum. De grote opkomst geeft ook blijk dat er bij alle relevante actoren een gezonde wil is om de complexe structuur van onze rechtspleging met enkele fijn gekozen ingrepen te optimaliseren. Maar het is mijn overtuiging dat we moeten doorzetten. Nu. In overleg. Met zin voor realisme en toch zonder ons vast te klampen aan symbolen en ogenschijnlijk onwrikbare gewoonten. We staan immers nog voor ambitieuze hervormingen.

Vandaag zijn de procesrechtwetten van 2007 behandeld. De eminente sprekers die mij voorafgingen, zijn uitstekende gidsen gebleken. De doelstellingen die men in 2007 met de hervormingen voor ogen had, worden niet in alle opzichten verwezenlijkt. Nochtans zijn de bepalingen voor de praktijkjuristen en voor het procesverloop van groot belang.

Sta mij toe eerst van mijn kant een aantal elementen inzake de drie besproken wetten aan te halen.

1. Ten eerste: de wet op het deskundigenonderzoek

De tussenkomst van de deskundige in een gerechtelijke procedure is ingrijpend. Een evenwichtige, coherente en kwalitatieve wetgeving is daarom noodzakelijk.

Met de Wet van 15 mei 2007 wilde de wetgever destijds tegemoet komen aan de kritiek op de bestaande regels voor het deskundigenonderzoek. Wij kennen vandaag de knelpunten van deze wet en op dit eigenste moment bereiden wij een optimalisering voor, steunend op de suggesties die de verschillende betrokken groepen ons bezorgden.

Zo zijn wij het er over eens dat het nut van de installatievergadering moet worden vergroot. Dat kan door de modaliteiten en de noodzaak ervan in bepaalde geschillen te herbekijken. Ook het automatische karakter van de inwerkingstelling van de deskundige ligt in ons voorstel ter discussie.

Onze voorstellen tot hervorming van deze wet worden momenteel besproken door de Regering. De tactiek is hier geweest alle knelpunten te verzamelen en in één wetswijziging aan te pakken. Om het in termen van de wet op het deskundigenonderzoek te stellen, kan ik u zeggen dat de termijn voor de andere regeringspartners om opmerkingen op het “voorverslag” van onze wetswijziging te maken nog loopt.

2. Ten tweede: de wet inzake de gerechtelijke achterstand

De tweede grote en even controversiële hervorming van 2007, vinden we terug in de wet die de gerechtelijke achterstand wou bestrijden.

In 1992 en nu weer heeft de wetgever de ambitie om het burgerlijke procesverloop te bespoedigen.

Welnu, het is geen taboe om te stellen dat het systematisch dwingend opleggen van de kalenderregeling en het versnellen van de instaatstelling gelet op de vaststellingsdata hun doel missen. Ook blanco zittingen zijn een reëel gevaar. De nieuwe wet wordt dan ook verweten dat ze veroorzaakt wat ze beoogt te bestrijden, namelijk achterstand.

Sommigen beweren dat het nog te vroeg is om deze wet te herzien. Toch ben ik van mening dat de tijd is aangebroken om enkele ingrepen te doen om het procesverloop zodanig in te richten dat de zaken in staat kunnen gesteld worden en vaststellingen kunnen gevraagd worden opdat op korte termijn kan gepleit worden. Dit standpunt wordt immers ruim onderschreven.

3. Een derde verhaal is dat van de verhaalbaarheid van de kosten en erelonen van een advocaat.

Uit de parlementaire vragen over de nieuwe regeling die ik bij aanvang van mijn mandaat ontving, en ook uit een aantal artikelen in de rechtsleer, bleek dat er wel wat onduidelijkheid bestaat over een aantal bepalingen in de wet en vooral in het KB. Daarom hebben wij al snel beslist om voor deze technische, maar ook politiek zeer delicate materie, een werkgroep op te richten in de schoot van mijn beleidscel, met daarin onder anderen een aantal academici, rechters en advocaten – die suggesties doen voor aanpassingen aan de wet.

Onze strategie in het dossier van de rechtsplegingvergoeding was van bij het begin dat wij het arrest van het Grondwettelijk Hof moeten afwachten vooraleer echte wijzigingen aan te brengen aan de nieuwe regeling. Die is er pas gekomen na jaren debat in de juridische wereld, en wij wensen in deze materie dus niet overhaast te werk te gaan.

Eén wijziging aan de bestaande regeling werd noodzakelijk, omdat het parlementaire debat hierover volop woedde. De vraag was in welke mate de rechter ambtshalve de rechtsplegingvergoeding kan verhogen of verlagen. In het parlement werden een aantal wetsvoorstellen omtrent dit vraagstuk ingediend. Na overleg met de werkgroep, hebben wij beslist deze voorstellen te amenderen, door voortaan uitdrukkelijk in de tekst van de wet een ondervragingsrecht voor de rechter te schrijven. Dat is vooral aangewezen als één van de partijen niet bijgestaan wordt door een advocaat. Deze wetswijziging is niet bepaald spectaculair – ze sluit in essentie aan bij wat er vandaag de dag al vaak in de praktijk gebeurt – maar ze is billijk en biedt het voordeel dat de discussie over dit punt werd aangegaan en gesloten.

De overige aanpassingen die de werkgroep op de beleidscel overweegt, wijzigen de fundamenten van de regeling niet, maar moeten de toekenning van de rechtsplegingvergoeding evenwichtiger maken. Alles hangt natuurlijk af van het arrest van het Grondwettelijk Hof, dat naar wij vernomen hebben elk moment kan geveld worden.

Na deze stand van zaken over de op til zijnde wijzigingen aan voormelde drie wetten, wil ik er nog op wijzigen dat de hervormingen in het procesrecht niet achter de rug zijn.

Nu of nooit (Now is the time?): 3 redenen waarom hervormen

Het is natuurlijk niet de eerste keer dat u een ambitieuze politieker met goede intenties aan de start ziet verschijnen. De concrete realisatie is echter moeilijker. Dit vaak omwille aan een gebrek aan draagvlak. Er moet jammer genoeg een drama gebeuren dat de publieke opinie beroert, voor de politiek de nodige autoriteit verwerft. Niettegenstaande deze gegevenheid, wil ik proberen de sense of urgency aan te wakkeren om op alle banken de drive en ambitie te krijgen die nodig is om volgende stappen ter modernisering te zetten.

Een drietal redenen moeten volgens mij een belangrijke drijfveer blijven tot het verder hervormen, ook van het procesrecht:

Eerst en vooral is er de rechtzoekende. We moeten naar hem of haar luisteren. De Justitiebarometer peilt twee keer per jaar naar het vertrouwen in justitie. Uit de laatste cijfers, die dateren van 2007, komt duidelijk naar voor dat de burgers tevreden zijn over de kwaliteit van onze rechtspleging, maar dat de behandeling van een proces te lang duurt. Dit is een probleem dat al lang aansleept. Er worden ondertussen maatregelen op vele vlakken genomen:

 Waar de gerechtelijke achterstand te groot wordt, trekken we tijdelijk meer magistraten aan.
 Er komt een objectief werklastmeetinstrument waarmee we de personeelsbehoeften accuraat zullen kunnen inschatten.
 We vereenvoudigen administratieve handelingen onder meer door een doorgedreven informatisering.
 En zoals vandaag blijkt, worden belangrijke initiatieven genomen inzake de wettelijke procesregels.

Eén van mijn politieke prioriteiten als Minister van Justitie is zoals u weet dat een degelijke toegang tot het recht en het gerecht gewaarborgd blijft. In dat kader wil ik trouwens de regering begin volgend jaar een plan voorleggen dat de toegang tot het recht moet verbeteren. Dat plan zal voorstellen bevatten voor juridische bijstand en rechtsbijstand. Een verzekerde toegang tot het recht is een fundamentele pijler van ons rechtssysteem en de verschillende wetten die hier vandaag besproken werden, dragen daar in belangrijke mate toe bij. Ik moedig alle aanwezigen aan, elk vanuit zijn invalshoek, om bij te dragen aan de ontwikkeling van een kwaliteitsvolle en efficiënte rechtspleging, ook in functie ook van de verwachtingen van de rechtszoekende – particulieren en ondernemingen.

Er is ook de budgettaire factor. Meer en meer wordt internationaal aandacht besteed aan het beheer, de organisatie en ook de kostprijs (het economische aspect) van de rechterlijke organisatie. De overheid moet toegeven dat ook voor justitie de middelen beperkt zijn. De mythe "une bonne justice n'a pas de prix" is niet vol te houden. Een goede justitie heeft net wél een prijs, en die prijs moet correct zijn, haalbaar, betaalbaar, voor de overheid en voor wie een beroep doet op justitie. De huidige economische recessie zorgt voor een nog grotere behoefte aan goed beheer. Aan de andere kant mag een puur economische benadering niet ten koste gaan van de juridische kwaliteit en waarden. Een voortdurende proactieve houding met aandacht voor dit precair evenwicht tussen kwaliteit en kwantiteit van de werking van justitie dient ook in de wettelijke procedureregels tot uiting te komen.
Ten derde denk ik aan de politiek- institutionele dimensie. We moeten actief onze interne rechtsorde laten aansluiten op die nieuwe Europese en internationale justitiële ruimte.
De Europese dimensie van justitie zal aan belang winnen. Ik denk hier bijvoorbeeld aan het Europees betalingsbevel. Er is een Europees betalingsbevel en verschillende van onze buurlanden hebben reeds een betalingsbevelprocedure in hun wetgeving ingeschreven. België kan en mag niet achterblijven. Interne procedurele discussies zijn zelfs van geen tel meer. Europa heeft gesproken.

Dit is een realiteit waar mee moeten leven. Het is ook een hele opgave. Zeker de implementatie van het Verdrag van Lissabon zal een ingrijpende invloed hebben op de regelgeving van ons rechterlijk apparaat. Ons land is in de tweede helft van 2010 voorzitter van de Europese Unie. De grote uitdagingen van justitie zijn grensoverschrijdend: mensenhandel, drugs, de problematiek van terrorisme zijn daarvan enkel de meest in het oog springende voorbeelden. Daarnaast is er de realiteit dat de open grenzen van het ééngemaakte Europa het complement van een daadwerkelijke Europese Justitiële Ruimte vergen.

Momenteel is in de EU een strategie voor de justitiële uitbouw van Europa aan de orde. Eerder werden instrumenten gecreëerd, gebaseerd op het beginsel van wederzijdse erkenning van beslissingen, vonnissen, enz. Het Europese Aanhoudingsmandaat is daarvan het meest gekende en ongetwijfeld ook het meest succesvolle voorbeeld.
De vraag is of we in Europa tijdens de evaluatieperiode al dan niet voort werken aan andere instrumenten, die ook bij het principe van wederzijdse erkenning berusten en die nodig zijn om de Europese Justitiële Ruimte te verdiepen. Ik denk daarbij aan de grensoverschrijdende bewijsinzameling, die een logisch en zeer belangrijk verlengstuk zou bieden aan het Europese Aanhoudingsmandaat. Ik denk hierbij ook, op het burgerrechtelijke terrein, aan de talloze situaties waar de huidige behoefte aan een exequatur een daadwerkelijke inperking betekent van het vrije verkeer van personen, nochtans een hoeksteen van de Europese gedachte.
België vindt dus dat het werk in de EU doortastend voortgezet moet worden, en dat we ons bovendien moeten wagen aan werkterreinen die niet via wederzijdse erkenning te regelen zijn, en een toenadering van de nationale wetgevingen vergen. Een convergentie van de strafmaat in de diverse EU lidstaten, speciaal voor misdrijven met grensoverschrijdende impact vinden wij bijvoorbeeld een absolute noodzaak.
Dit is het uitgangspunt voor het Belgische EU-voorzitterschap voor de tweede helft van 2010. Het is ook in die geest dat ik met mijn twee collegae, de Ministers van Justitie van Luxemburg en Nederland, een Beneluxnota heb samengesteld, precies om ons gemeenschappelijke gedachtegoed van voluntarisme jegens de Europese Justitiële Ruimte te benadrukken. Dat doen we met het oog op het nieuwe meerjarenprogramma, het zogenaamde EU-programma van Stockholm, dat in voorbereiding is en dat de toon zal zetten voor de komende vijf-zes jaar in zake Justitie.

Ik stel voortsvast dat de communautaire context van invloed is. Justitie is de federalisering van het land niet gevolgd. Zo voeren vandaag de gewesten en gemeenschappen strafbepalingen in om hun decreten en ordonnanties te handhaven, terwijl het de exclusieve bevoegdheid is van de federale Minister van Justitie om aan het Openbaar Ministerie algemene richtlijnen te geven voor opsporing en vervolging in bijvoorbeeld milieu- en verkeerszaken. Het is duidelijk dat we het justitiële beleid aan de federale realiteit moeten aanpassen.

Bouwstenen van een hervorming

Er is dus werk op de plank ter hervorming. En justitie is wat dat betreft een taaie organisatie, toch…

Ik ben ervan overtuigd dat we een unieke kans hebben om door te zetten. In de korte tijd dat ik Minister van Justitie ben, heb ik met heel wat actoren van justitie gesproken. We beschikken in ons land over goede magistraten en medewerkers. Mensen voor wie het woord verandering geen vies woord is. Onze advocatuur heeft zich de laatste jaren omgeturnd tot een assertieve, deskundige gesprekspartner, bewust van zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Deze positieve dynamiek op het werkterrein gecombineerd met mijn overtuiging dat de wetgever of de uitvoerende macht een succesvolle hervorming niet eenzijdig kan opleggen, kan onze sterkte worden. Constitutionalisten kunnen daar anders over denken, maar ik ben eerder pragmatisch ingesteld. De tijd dat politici de pretentie meenden te moeten hebben dat ze met wetten – procedurewetten of andere – de werkelijkheid helemaal konden sturen en vatten, is, denk ik, voorbij. Dat soort initiatieven heeft vaak, ik moet het u niet zeggen, een averechts effect.

Daarmee doe ik geen afbreuk aan het belang van goede en duidelijke procedureregels. Integendeel. Ik plaats het gerechtelijk recht en de strafprocedure wel in de context van een diepgaande hervoming;

Ik ben ook voorzichtig met grote proceduredebatten en te grote projecten. De visie op lange termijn moet er zijn maar de uitvoering van de projecten moeten gradueel stap voor stap opgebouwd worden. De projecten moeten op elkaar afgestemd worden. We moeten linken leggen tussen projecten zoals bijvoorbeeld tussen projecten als Franchimont en de informatisering van justitie. Procedurele debatten dienen bijgevolg ingepast te worden in het grotere debat over de hervorming van justitie.

We gaan namelijk niet enkel op het gebied van het procesrecht hervormen. Laat ik eens proberen een aantal lijnen voor het grotere hervormingsverhaal van de rechterlijke organisatie uit te leggen. Waarmee zijn we op dit ogenblik bezig en wat zijn voor mij de randvoorwaarden om een succesvolle stap te zetten naar een modernere justitie?

In 2008 hebben we alvast voor de structuur van het rechterlijk apparaat een aantal nieuwe opties genomen om de rechtelijke organisatie meer te responsabiliseren door ze te verzelfstandigen. Zo hebben we ervoor gekozen om de gemeenschappelijke steundiensten van het Openbaar Ministerie te versterken, en er één voor de zetel op te richten (in het kader van het project “werklastmeting”). Op die manier hebben de rechterlijke organisaties hun eigen coördinatie-instrument voor het interne management.

Nu deze voorbereidingen getroffen zijn opdat duidelijke aanspreekpunten binnen de rechterlijke organisatie beschikbaar zijn, is, zoals uit de regeringsverklaring blijkt, een reflectie over het gerechtelijk landschap - inclusief de discussie over de omvang van de gerechtelijke arrondissementen, de structuur van de eerstelijnsrechtbanken, de geïntegreerde eerstelijnsparketten en het aantal rechtbanken - aan de orde.

De gerechtelijke wereld heeft mij hierover voorstellen overgemaakt. Deze voorstellen zijn op zich reeds een nieuwe mijlpaal in de modernisering van de rechterlijke organisatie. Nu is de opdracht deze voorstellen kritisch te analyseren en het besluitvormingsproces verder te stroomlijnen en de openstaande vragen te beantwoorden. Tegen eind 2009 ambiëren we een blauwdruk voor de hervorming van de rechterlijke organisatie.

Het is evident dat, om te kunnen hervormen, er eerst en vooral een informatisering van de rechterlijke organisatie moet komen. We hebben daar in vergelijking met het buitenland een behoorlijke achterstand. Ons informatiseringprogramma is een gefaseerd stappenplan dat CHEOPS Justitie heet. Stap per stap, rekening houdend met de noden van het werkveld, willen we tot een degelijke en gebruiksvriendelijke informatica komen die de werking van de rechterlijke organisatie zal vergemakkelijken en ook voordelen zal opleveren voor de advocaten. We starten met de vredegerechten, politierechtbanken en politieparketten. Die krijgen medio 2009 nieuwe software. Daarna zijn de eerstelijnsrechtbanken en parketten van eerste aanleg aan de beurt. De realisatie van deze uitrol is voorzien voor medio 2010, ten laatste 2011.

Ook zijn er ontwikkelingen voor de materiële en personele middelen van de rechterlijke organisatie. Voor personeelsaangelegenheden wordt hoog ingezet op werklastmeting en personeelsplanning. Het Instituut voor Gerechtelijke Opleiding is opgericht en zal volledig operationeel zijn begin volgend jaar.

Vanaf 1 december 2008 zijn belangrijke wetten van 2006 en 2007 voor het gerechtspersoneel in werking getreden. Dit betekent ondermeer dat de dualiteit tussen het magistratenkorps en het gerechtspersoneel wordt verbeterd door een andere omschrijving van de relatie tussen de korpschef van de rechtbank en de hoofdgriffier. De hoofdgriffier komt onder het gezag van de korpschef-magistraat.

Ook zullen we er, aan de hand van functiebeschrijvingen en functiewegingen, meer naar streven dat ‘de juiste man/vrouw op de juiste plaats’ terechtkomt. We zullen meer gewicht hechten aan de reële inhoud van het werk, de noodzakelijke competentie én aan een corresponderende verloning.

De belangrijke hervorming bij het gerechtspersoneel verdient nu navolging bij de magistraten. In 2009 zullen we ons inzetten voor een modern personeelsmanagement voor de magistraten. Naar de Hoge Raad voor Justitie en naar de Adviesraad van de Magistratuur heb ik daartoe initiatieven genomen.

Wat betreft de andere materiële middelen is er een project voor de regeling van de gerechtskosten. Ook maken we justitie financieel transparanter, door de kostprijs van de gerechtelijke producten te bepalen. Eén van de maatregelen in het economische herstelplan van de Regering is trouwens dat de overheid, waaronder justitie, haar facturen sneller zou moeten betalen, zodat leveranciers niet in de problemen komen. Onze centrale organisatie moet duidelijker aanspreekbaar zijn en zich kunnen engageren om uit te voeren wat afgesproken is.

U ziet er zijn op alle vlakken hervormingen bezig. Het procesrecht staat daar niet los van. Ik nodig u uit, experten procesrecht en de academische wereld, ogen en oren open te houden opdat jullie vanuit jullie expertise meewerken aan een toegankelijke, efficiënte en kwaliteitsvolle justitie.