Toespraken

Colloquium ICGR “De procesrechtwetten van 2007 revisited”

Agnès Reis — Fri, 12 Dec 2008 16:41:55 +0100

Geachte voorzitters,
Geachte Professoren,
Geachte aanwezigen,

Vooraleer van wal te steken, wil ik iedereen bedanken die heeft bijgedragen tot het slagen van deze studiedag. Ik wil het Interuniversitair Centrum voor Gerechtelijk Recht (ICGR) uitdrukkelijk feliciteren met deze editie van het jaarlijkse colloquium.

Het groot aantal aanwezigen onderstreept het belang van dit forum. De grote opkomst geeft ook blijk dat er bij alle relevante actoren een gezonde wil is om de complexe structuur van onze rechtspleging met enkele fijn gekozen ingrepen te optimaliseren. Maar het is mijn overtuiging dat we moeten doorzetten. Nu. In overleg. Met zin voor realisme en toch zonder ons vast te klampen aan symbolen en ogenschijnlijk onwrikbare gewoonten. We staan immers nog voor ambitieuze hervormingen.

Vandaag zijn de procesrechtwetten van 2007 behandeld. De eminente sprekers die mij voorafgingen, zijn uitstekende gidsen gebleken. De doelstellingen die men in 2007 met de hervormingen voor ogen had, worden niet in alle opzichten verwezenlijkt. Nochtans zijn de bepalingen voor de praktijkjuristen en voor het procesverloop van groot belang.

Sta mij toe eerst van mijn kant een aantal elementen inzake de drie besproken wetten aan te halen.

1. Ten eerste: de wet op het deskundigenonderzoek

De tussenkomst van de deskundige in een gerechtelijke procedure is ingrijpend. Een evenwichtige, coherente en kwalitatieve wetgeving is daarom noodzakelijk.

Met de Wet van 15 mei 2007 wilde de wetgever destijds tegemoet komen aan de kritiek op de bestaande regels voor het deskundigenonderzoek. Wij kennen vandaag de knelpunten van deze wet en op dit eigenste moment bereiden wij een optimalisering voor, steunend op de suggesties die de verschillende betrokken groepen ons bezorgden.

Zo zijn wij het er over eens dat het nut van de installatievergadering moet worden vergroot. Dat kan door de modaliteiten en de noodzaak ervan in bepaalde geschillen te herbekijken. Ook het automatische karakter van de inwerkingstelling van de deskundige ligt in ons voorstel ter discussie.

Onze voorstellen tot hervorming van deze wet worden momenteel besproken door de Regering. De tactiek is hier geweest alle knelpunten te verzamelen en in één wetswijziging aan te pakken. Om het in termen van de wet op het deskundigenonderzoek te stellen, kan ik u zeggen dat de termijn voor de andere regeringspartners om opmerkingen op het “voorverslag” van onze wetswijziging te maken nog loopt.

2. Ten tweede: de wet inzake de gerechtelijke achterstand

De tweede grote en even controversiële hervorming van 2007, vinden we terug in de wet die de gerechtelijke achterstand wou bestrijden.

In 1992 en nu weer heeft de wetgever de ambitie om het burgerlijke procesverloop te bespoedigen.

Welnu, het is geen taboe om te stellen dat het systematisch dwingend opleggen van de kalenderregeling en het versnellen van de instaatstelling gelet op de vaststellingsdata hun doel missen. Ook blanco zittingen zijn een reëel gevaar. De nieuwe wet wordt dan ook verweten dat ze veroorzaakt wat ze beoogt te bestrijden, namelijk achterstand.

Sommigen beweren dat het nog te vroeg is om deze wet te herzien. Toch ben ik van mening dat de tijd is aangebroken om enkele ingrepen te doen om het procesverloop zodanig in te richten dat de zaken in staat kunnen gesteld worden en vaststellingen kunnen gevraagd worden opdat op korte termijn kan gepleit worden. Dit standpunt wordt immers ruim onderschreven.

3. Een derde verhaal is dat van de verhaalbaarheid van de kosten en erelonen van een advocaat.

Uit de parlementaire vragen over de nieuwe regeling die ik bij aanvang van mijn mandaat ontving, en ook uit een aantal artikelen in de rechtsleer, bleek dat er wel wat onduidelijkheid bestaat over een aantal bepalingen in de wet en vooral in het KB. Daarom hebben wij al snel beslist om voor deze technische, maar ook politiek zeer delicate materie, een werkgroep op te richten in de schoot van mijn beleidscel, met daarin onder anderen een aantal academici, rechters en advocaten – die suggesties doen voor aanpassingen aan de wet.

Onze strategie in het dossier van de rechtsplegingvergoeding was van bij het begin dat wij het arrest van het Grondwettelijk Hof moeten afwachten vooraleer echte wijzigingen aan te brengen aan de nieuwe regeling. Die is er pas gekomen na jaren debat in de juridische wereld, en wij wensen in deze materie dus niet overhaast te werk te gaan.

Eén wijziging aan de bestaande regeling werd noodzakelijk, omdat het parlementaire debat hierover volop woedde. De vraag was in welke mate de rechter ambtshalve de rechtsplegingvergoeding kan verhogen of verlagen. In het parlement werden een aantal wetsvoorstellen omtrent dit vraagstuk ingediend. Na overleg met de werkgroep, hebben wij beslist deze voorstellen te amenderen, door voortaan uitdrukkelijk in de tekst van de wet een ondervragingsrecht voor de rechter te schrijven. Dat is vooral aangewezen als één van de partijen niet bijgestaan wordt door een advocaat. Deze wetswijziging is niet bepaald spectaculair – ze sluit in essentie aan bij wat er vandaag de dag al vaak in de praktijk gebeurt – maar ze is billijk en biedt het voordeel dat de discussie over dit punt werd aangegaan en gesloten.

De overige aanpassingen die de werkgroep op de beleidscel overweegt, wijzigen de fundamenten van de regeling niet, maar moeten de toekenning van de rechtsplegingvergoeding evenwichtiger maken. Alles hangt natuurlijk af van het arrest van het Grondwettelijk Hof, dat naar wij vernomen hebben elk moment kan geveld worden.

Na deze stand van zaken over de op til zijnde wijzigingen aan voormelde drie wetten, wil ik er nog op wijzigen dat de hervormingen in het procesrecht niet achter de rug zijn.

Nu of nooit (Now is the time?): 3 redenen waarom hervormen

Het is natuurlijk niet de eerste keer dat u een ambitieuze politieker met goede intenties aan de start ziet verschijnen. De concrete realisatie is echter moeilijker. Dit vaak omwille aan een gebrek aan draagvlak. Er moet jammer genoeg een drama gebeuren dat de publieke opinie beroert, voor de politiek de nodige autoriteit verwerft. Niettegenstaande deze gegevenheid, wil ik proberen de sense of urgency aan te wakkeren om op alle banken de drive en ambitie te krijgen die nodig is om volgende stappen ter modernisering te zetten.

Een drietal redenen moeten volgens mij een belangrijke drijfveer blijven tot het verder hervormen, ook van het procesrecht:

Eerst en vooral is er de rechtzoekende. We moeten naar hem of haar luisteren. De Justitiebarometer peilt twee keer per jaar naar het vertrouwen in justitie. Uit de laatste cijfers, die dateren van 2007, komt duidelijk naar voor dat de burgers tevreden zijn over de kwaliteit van onze rechtspleging, maar dat de behandeling van een proces te lang duurt. Dit is een probleem dat al lang aansleept. Er worden ondertussen maatregelen op vele vlakken genomen:

 Waar de gerechtelijke achterstand te groot wordt, trekken we tijdelijk meer magistraten aan.
 Er komt een objectief werklastmeetinstrument waarmee we de personeelsbehoeften accuraat zullen kunnen inschatten.
 We vereenvoudigen administratieve handelingen onder meer door een doorgedreven informatisering.
 En zoals vandaag blijkt, worden belangrijke initiatieven genomen inzake de wettelijke procesregels.

Eén van mijn politieke prioriteiten als Minister van Justitie is zoals u weet dat een degelijke toegang tot het recht en het gerecht gewaarborgd blijft. In dat kader wil ik trouwens de regering begin volgend jaar een plan voorleggen dat de toegang tot het recht moet verbeteren. Dat plan zal voorstellen bevatten voor juridische bijstand en rechtsbijstand. Een verzekerde toegang tot het recht is een fundamentele pijler van ons rechtssysteem en de verschillende wetten die hier vandaag besproken werden, dragen daar in belangrijke mate toe bij. Ik moedig alle aanwezigen aan, elk vanuit zijn invalshoek, om bij te dragen aan de ontwikkeling van een kwaliteitsvolle en efficiënte rechtspleging, ook in functie ook van de verwachtingen van de rechtszoekende – particulieren en ondernemingen.

Er is ook de budgettaire factor. Meer en meer wordt internationaal aandacht besteed aan het beheer, de organisatie en ook de kostprijs (het economische aspect) van de rechterlijke organisatie. De overheid moet toegeven dat ook voor justitie de middelen beperkt zijn. De mythe "une bonne justice n'a pas de prix" is niet vol te houden. Een goede justitie heeft net wél een prijs, en die prijs moet correct zijn, haalbaar, betaalbaar, voor de overheid en voor wie een beroep doet op justitie. De huidige economische recessie zorgt voor een nog grotere behoefte aan goed beheer. Aan de andere kant mag een puur economische benadering niet ten koste gaan van de juridische kwaliteit en waarden. Een voortdurende proactieve houding met aandacht voor dit precair evenwicht tussen kwaliteit en kwantiteit van de werking van justitie dient ook in de wettelijke procedureregels tot uiting te komen.
Ten derde denk ik aan de politiek- institutionele dimensie. We moeten actief onze interne rechtsorde laten aansluiten op die nieuwe Europese en internationale justitiële ruimte.
De Europese dimensie van justitie zal aan belang winnen. Ik denk hier bijvoorbeeld aan het Europees betalingsbevel. Er is een Europees betalingsbevel en verschillende van onze buurlanden hebben reeds een betalingsbevelprocedure in hun wetgeving ingeschreven. België kan en mag niet achterblijven. Interne procedurele discussies zijn zelfs van geen tel meer. Europa heeft gesproken.

Dit is een realiteit waar mee moeten leven. Het is ook een hele opgave. Zeker de implementatie van het Verdrag van Lissabon zal een ingrijpende invloed hebben op de regelgeving van ons rechterlijk apparaat. Ons land is in de tweede helft van 2010 voorzitter van de Europese Unie. De grote uitdagingen van justitie zijn grensoverschrijdend: mensenhandel, drugs, de problematiek van terrorisme zijn daarvan enkel de meest in het oog springende voorbeelden. Daarnaast is er de realiteit dat de open grenzen van het ééngemaakte Europa het complement van een daadwerkelijke Europese Justitiële Ruimte vergen.

Momenteel is in de EU een strategie voor de justitiële uitbouw van Europa aan de orde. Eerder werden instrumenten gecreëerd, gebaseerd op het beginsel van wederzijdse erkenning van beslissingen, vonnissen, enz. Het Europese Aanhoudingsmandaat is daarvan het meest gekende en ongetwijfeld ook het meest succesvolle voorbeeld.
De vraag is of we in Europa tijdens de evaluatieperiode al dan niet voort werken aan andere instrumenten, die ook bij het principe van wederzijdse erkenning berusten en die nodig zijn om de Europese Justitiële Ruimte te verdiepen. Ik denk daarbij aan de grensoverschrijdende bewijsinzameling, die een logisch en zeer belangrijk verlengstuk zou bieden aan het Europese Aanhoudingsmandaat. Ik denk hierbij ook, op het burgerrechtelijke terrein, aan de talloze situaties waar de huidige behoefte aan een exequatur een daadwerkelijke inperking betekent van het vrije verkeer van personen, nochtans een hoeksteen van de Europese gedachte.
België vindt dus dat het werk in de EU doortastend voortgezet moet worden, en dat we ons bovendien moeten wagen aan werkterreinen die niet via wederzijdse erkenning te regelen zijn, en een toenadering van de nationale wetgevingen vergen. Een convergentie van de strafmaat in de diverse EU lidstaten, speciaal voor misdrijven met grensoverschrijdende impact vinden wij bijvoorbeeld een absolute noodzaak.
Dit is het uitgangspunt voor het Belgische EU-voorzitterschap voor de tweede helft van 2010. Het is ook in die geest dat ik met mijn twee collegae, de Ministers van Justitie van Luxemburg en Nederland, een Beneluxnota heb samengesteld, precies om ons gemeenschappelijke gedachtegoed van voluntarisme jegens de Europese Justitiële Ruimte te benadrukken. Dat doen we met het oog op het nieuwe meerjarenprogramma, het zogenaamde EU-programma van Stockholm, dat in voorbereiding is en dat de toon zal zetten voor de komende vijf-zes jaar in zake Justitie.

Ik stel voortsvast dat de communautaire context van invloed is. Justitie is de federalisering van het land niet gevolgd. Zo voeren vandaag de gewesten en gemeenschappen strafbepalingen in om hun decreten en ordonnanties te handhaven, terwijl het de exclusieve bevoegdheid is van de federale Minister van Justitie om aan het Openbaar Ministerie algemene richtlijnen te geven voor opsporing en vervolging in bijvoorbeeld milieu- en verkeerszaken. Het is duidelijk dat we het justitiële beleid aan de federale realiteit moeten aanpassen.

Bouwstenen van een hervorming

Er is dus werk op de plank ter hervorming. En justitie is wat dat betreft een taaie organisatie, toch…

Ik ben ervan overtuigd dat we een unieke kans hebben om door te zetten. In de korte tijd dat ik Minister van Justitie ben, heb ik met heel wat actoren van justitie gesproken. We beschikken in ons land over goede magistraten en medewerkers. Mensen voor wie het woord verandering geen vies woord is. Onze advocatuur heeft zich de laatste jaren omgeturnd tot een assertieve, deskundige gesprekspartner, bewust van zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Deze positieve dynamiek op het werkterrein gecombineerd met mijn overtuiging dat de wetgever of de uitvoerende macht een succesvolle hervorming niet eenzijdig kan opleggen, kan onze sterkte worden. Constitutionalisten kunnen daar anders over denken, maar ik ben eerder pragmatisch ingesteld. De tijd dat politici de pretentie meenden te moeten hebben dat ze met wetten – procedurewetten of andere – de werkelijkheid helemaal konden sturen en vatten, is, denk ik, voorbij. Dat soort initiatieven heeft vaak, ik moet het u niet zeggen, een averechts effect.

Daarmee doe ik geen afbreuk aan het belang van goede en duidelijke procedureregels. Integendeel. Ik plaats het gerechtelijk recht en de strafprocedure wel in de context van een diepgaande hervoming;

Ik ben ook voorzichtig met grote proceduredebatten en te grote projecten. De visie op lange termijn moet er zijn maar de uitvoering van de projecten moeten gradueel stap voor stap opgebouwd worden. De projecten moeten op elkaar afgestemd worden. We moeten linken leggen tussen projecten zoals bijvoorbeeld tussen projecten als Franchimont en de informatisering van justitie. Procedurele debatten dienen bijgevolg ingepast te worden in het grotere debat over de hervorming van justitie.

We gaan namelijk niet enkel op het gebied van het procesrecht hervormen. Laat ik eens proberen een aantal lijnen voor het grotere hervormingsverhaal van de rechterlijke organisatie uit te leggen. Waarmee zijn we op dit ogenblik bezig en wat zijn voor mij de randvoorwaarden om een succesvolle stap te zetten naar een modernere justitie?

In 2008 hebben we alvast voor de structuur van het rechterlijk apparaat een aantal nieuwe opties genomen om de rechtelijke organisatie meer te responsabiliseren door ze te verzelfstandigen. Zo hebben we ervoor gekozen om de gemeenschappelijke steundiensten van het Openbaar Ministerie te versterken, en er één voor de zetel op te richten (in het kader van het project “werklastmeting”). Op die manier hebben de rechterlijke organisaties hun eigen coördinatie-instrument voor het interne management.

Nu deze voorbereidingen getroffen zijn opdat duidelijke aanspreekpunten binnen de rechterlijke organisatie beschikbaar zijn, is, zoals uit de regeringsverklaring blijkt, een reflectie over het gerechtelijk landschap - inclusief de discussie over de omvang van de gerechtelijke arrondissementen, de structuur van de eerstelijnsrechtbanken, de geïntegreerde eerstelijnsparketten en het aantal rechtbanken - aan de orde.

De gerechtelijke wereld heeft mij hierover voorstellen overgemaakt. Deze voorstellen zijn op zich reeds een nieuwe mijlpaal in de modernisering van de rechterlijke organisatie. Nu is de opdracht deze voorstellen kritisch te analyseren en het besluitvormingsproces verder te stroomlijnen en de openstaande vragen te beantwoorden. Tegen eind 2009 ambiëren we een blauwdruk voor de hervorming van de rechterlijke organisatie.

Het is evident dat, om te kunnen hervormen, er eerst en vooral een informatisering van de rechterlijke organisatie moet komen. We hebben daar in vergelijking met het buitenland een behoorlijke achterstand. Ons informatiseringprogramma is een gefaseerd stappenplan dat CHEOPS Justitie heet. Stap per stap, rekening houdend met de noden van het werkveld, willen we tot een degelijke en gebruiksvriendelijke informatica komen die de werking van de rechterlijke organisatie zal vergemakkelijken en ook voordelen zal opleveren voor de advocaten. We starten met de vredegerechten, politierechtbanken en politieparketten. Die krijgen medio 2009 nieuwe software. Daarna zijn de eerstelijnsrechtbanken en parketten van eerste aanleg aan de beurt. De realisatie van deze uitrol is voorzien voor medio 2010, ten laatste 2011.

Ook zijn er ontwikkelingen voor de materiële en personele middelen van de rechterlijke organisatie. Voor personeelsaangelegenheden wordt hoog ingezet op werklastmeting en personeelsplanning. Het Instituut voor Gerechtelijke Opleiding is opgericht en zal volledig operationeel zijn begin volgend jaar.

Vanaf 1 december 2008 zijn belangrijke wetten van 2006 en 2007 voor het gerechtspersoneel in werking getreden. Dit betekent ondermeer dat de dualiteit tussen het magistratenkorps en het gerechtspersoneel wordt verbeterd door een andere omschrijving van de relatie tussen de korpschef van de rechtbank en de hoofdgriffier. De hoofdgriffier komt onder het gezag van de korpschef-magistraat.

Ook zullen we er, aan de hand van functiebeschrijvingen en functiewegingen, meer naar streven dat ‘de juiste man/vrouw op de juiste plaats’ terechtkomt. We zullen meer gewicht hechten aan de reële inhoud van het werk, de noodzakelijke competentie én aan een corresponderende verloning.

De belangrijke hervorming bij het gerechtspersoneel verdient nu navolging bij de magistraten. In 2009 zullen we ons inzetten voor een modern personeelsmanagement voor de magistraten. Naar de Hoge Raad voor Justitie en naar de Adviesraad van de Magistratuur heb ik daartoe initiatieven genomen.

Wat betreft de andere materiële middelen is er een project voor de regeling van de gerechtskosten. Ook maken we justitie financieel transparanter, door de kostprijs van de gerechtelijke producten te bepalen. Eén van de maatregelen in het economische herstelplan van de Regering is trouwens dat de overheid, waaronder justitie, haar facturen sneller zou moeten betalen, zodat leveranciers niet in de problemen komen. Onze centrale organisatie moet duidelijker aanspreekbaar zijn en zich kunnen engageren om uit te voeren wat afgesproken is.

U ziet er zijn op alle vlakken hervormingen bezig. Het procesrecht staat daar niet los van. Ik nodig u uit, experten procesrecht en de academische wereld, ogen en oren open te houden opdat jullie vanuit jullie expertise meewerken aan een toegankelijke, efficiënte en kwaliteitsvolle justitie.

Hasselt legt de eerste steen van zijn nieuwe gerechtsgebouw

Agnès Reis — Fri, 05 Dec 2008 17:23:40 +0100

Geachte burgemeester,
Geachte collega Reynders,
Geachte genodigden,

Hasselt legt vandaag de eerste steen van zijn nieuwe gerechtsgebouw. Een geschikte huisvesting is van belang voor een adequate rechtsbedeling, en zo’n eerste steen is daarom de inleiding van een sterkend verhaal.

Ten minste, zo denken wij daar nu over. In het verre verleden behoefde rechtspraak geen aparte, specifieke behuizing. Vroeger was niet het gebouw, maar wel de plek waar recht werd gesproken belangrijk. De Romeinse rechtspraak vond in de regel buiten plaats. De Bijbel vermeldt over Pilatus dat hij, om te oordelen, op de rechterstoel ging zitten. Meer was niet nodig om aan te geven dat het serieus werd, dat het vonnis zou volgen. De Germaanse rechtspraak koos voor een volksvergadering.

Naarmate de rechtspraak zich heeft geprofessionaliseerd – dat was vooral na de Franse revolutie - zien we in alle landen een geleidelijke differentiatie en zien we dat hoven en rechtbanken een aparte huisvesting krijgen. De rechtspraak wordt bovendien in het hele land onafhankelijk en eenvormig en ook met toenemende eerbied geregeld. Dat blijkt uit de respectabele, soms zelfs majestueuze gebouwen. Het justitiepaleis op het Poelaertplein is het voorbeeld bij uitstek van de veruitwendiging van het belang van de rechtspraak. Antwerpen en Gent zijn actuele voorbeelden die de grandeur van weleer hebben vertaald in een moderne vorm en die ook meer zijn dan grote kantoorgebouwen die primair zijn ingericht op de behuizing van grote aantallen personeelsleden. Dat geldt ook voor Hasselt. Het nieuwe gerechtsgebouw in Hasselt zal plaats bieden aan 80 magistraten en 225 leden van de administratie en griffie. En het zal plaats bieden aan de burger, aan wie een beroep doet of moet doen op justitie.

Het proefproject “rechtsbedeling via videoconferentie” is klaar om van start te gaan. Het project maakt het mogelijk dat de Limburgse rechtszoekende en zijn advocaat voortaan vanuit Hasselt hun zaak voor het hof van beroep in Antwerpen kunnen bepleiten. De rechtbedeling via videoconferentie kadert in de hervorming en modernisering van de Rechterlijke Orde. Het initiatief zorgt voor een grotere toegankelijkheid van Justitie. Het is een primeur voor Hasselt dat het nieuwe gerechtsgebouw het eerste in de geschiedenis van de Belgische Justitie zal zijn waarin één zittingzaal permanent zal ingericht worden voor videozittingen.

Om de toegankelijkheid tot het gerecht te verbeteren, is het aangewezen ook de mobiliteit in de rechtsgebieden te versterken.

Complementair en supplementair aan het project videoconferentie, dat de mobiliteitsproblematiek ondervangt, willen we daarom met de zetel, het parket en de griffie de mogelijkheid onderzoeken om een aantal zittingen van het Hof van Beroep te Antwerpen in Limburg te houden. De Eerste Voorzitter van het hof van Beroep te Antwerpen werkt momenteel aan een voorstel om in 2009 op experimentele basis één keer in de maand één civiele kamer en één strafkamer in Hasselt te laten zetelen. In de verdere uitvoering van de plannen van het nieuwe gerechtsgebouw houden we hiermee alvast rekening. Beide projecten betekenen een substantiële verbetering van de toegang tot Justitie voor de Limburgse rechtszoekende.

En er is zelfs nog een ander fijn plan, namelijk om samen met de universiteit hier een gezamenlijke bibliotheek op te richten. Dit plan worden momenteel bestudeerd, de gesprekken starten nog dit jaar.

Hasselt staat alvast met de geplande videoconferentie en zijn nieuwe gerechtsgebouw meer dan ooit op de kaart. Het is een belangrijke en performante speler. En daar ben ik als Minister van Justitie en als Limburger wel erg tevreden over. Ik wens u allemaal veel professioneel bevredigende uren toe in het nieuwe gerechtsgebouw.

Ik dank u.

Naar een statuut voor de magistratuur

Agnès Reis — Mon, 24 Nov 2008 18:07:40 +0100

Geachte voorzitsters,
Geachte ondervoorzitters,
Geachte leden van de Adviesraad van de Magistratuur,
Geachte Directeur-generaal van de Rechterlijke Organisatie,
Om de rol en de bevoegdheden van de verschillende adviesorganen van de rechterlijke organisatie beter op elkaar af te stemmen, zijn er het afgelopen jaar initiatieven genomen.

Zo sloten we protocolakkoorden af met de Commissie voor de Modernisering van de Rechterlijke Orde, met het Beheerscomité Informatica Rechterlijke Orde en met de Vaste Vergadering van Korpschefs van de Zetel. De verschillende adviesorganen geraken zo, met respect voor hun particuliere bevoegdheden, opgenomen in één goed functionerend geheel. Op die manier passen de raadgevingen van de verschillende adviesorganen in één visie en kunnen ze samen met andere initiatieven cumulatieve effecten genereren.

De Adviesraad van de Magistratuur heeft met voorliggend vademecum al werk geleverd in richting van een transparante en moderne Justitie. De eerste stap naar modernisering van het personeelsstatuut en personeelsmanagement van de magistratuur is gezet. Dit vademecum omvat een actuele stand van zaken van de bestaande regels en wettelijke bepalingen. Maar ook de lacunes en de issues waarop prioritair moet gewerkt worden, zijn er in opgenomen. Alle magistraten zullen eind januari 2009 een exemplaar ontvangen.

Met de analyse van de bestaande situatie zijn we er nog niet. We moeten ook de volgende stap zetten. Daartoe dient het protocolakkoord dat we vandaag zullen ondertekenen. Het protocol wil werken naar een statuut van de magistratuur. Dit is belangrijk in het licht van de aankomende moderniseringsprojecten.

Om daarin te slagen krijgt de Adviesraad van de Magistratuur extra middelen. Daarmee wordt uitvoering gegeven aan een wet uit 1999 die toen al voorzag in de oprichting van een Adviesraad van de Magistratuur. De Adviesraad vormt één representatief samengesteld aanspreekpunt dat de rechten van de individuele magistraat als werknemer van justitie behartigt.

Ik ben tevreden dat de Adviesraad zich engageert om volgende concrete voorstellen te formuleren betreffende het sociaal statuut van de magistraten:

- De Adviesraad bezorgt tegen eind mei 2009 een advies voor de regeling van de arbeidstijd van de magistraten (per jaar/week/dag) en een regeling van de vakantie- en verlofregeling.
- De Adviesraad formuleert tegen eind mei 2009 een advies van herverdeling van het werk, zoals loopbaanonderbreking, deeltijds werk, sociaal en familiaal verlof.
- Tegen eind april 2010 levert de Raad een advies over de horizontale en verticale mobiliteit van de magistraten.
- Tegen eind april 2010 maakt de Raad een advies over betreffende de verbetering van het welzijn op het werk en het financieel statuut van de loopbaan.

Ik wil u nog meegeven dat ik de Hoge Raad voor de Justitie in juli 2008 gevraagd heb om advies te geven inzake het streven naar een hoogstaand en modern personeelsmanagement voor magistraten. De zopas nieuw samengestelde Hoge Raad heeft voor deze opdracht vier themagroepen opgericht meer bepaald:

- functiebeschrijvingen opstellen;
- personeelsplanning uittekenen;
- werving en selectie optimaliseren;
- gebruikmaken van competentiemanagement en loopbaan.

Tegen eind januari 2009 mogen we een eerste stand van zaken verwachten.

Het lijkt me aangewezen dat er overleg gepleegd wordt in deze tussen de Adviesraad en de Hoge Raad voor de Justitie.

Met de ondertekening van het protocol starten we alvast de uitvoering van de beleidsverklaring justitie 2009. Daarin staat dat, waar in 2008 de modernisering van het personeelsmanagement van het gerechtspersoneel aan de orde was, de modernisering van het personeelsmanagement van de magistraten volgt. Een statuut voor de magistratuur, een evidentie voor elke personeelscategorie, is een belangrijk initiatief.

Inauguratie Justitiehuis Brussel

Agnès Reis — Fri, 21 Nov 2008 16:21:22 +0100

Geachte collega Reynders,
Geachte Mevrouw directeur-generaal,
Geachte directie, Mevrouw Van Hal en Meneer Jean-Marc Cornet,

In ons justitiebeleid staat een geloofwaardige strafuitvoering voorop. Dat betekent concreet dat elke strafuitvoeringsmodaliteit in afdoende mate beschikbaar moet zijn, zodat elke straf die een rechter uitspreekt ook meteen in uitvoering kan.

Er is de gevangenisstraf en er zijn de alternatieve straffen. Voor de vrijheidsberovende straf is het van belang dat er genoeg gevangeniscapaciteit is. Maar genoeg capaciteit en een kwaliteitsvolle uitvoering en opvolging zijn ook van groot belang voor het elektronisch toezicht en de autonome werkstraf. De justitiehuizen zijn in dit proces belangrijke actoren die we voor hun omvattende opdracht meer slagkracht wensen te geven.

Het belang van de justitiehuizen komt eigenlijk voort uit onze inschatting van de strafuitvoering. Voor justitie is gevangenisstraf een ultimum remedium. Als àlle àndere mogelijkheden zijn uitgeput of geen pas geven, pas dàn, kunnen we voor gevangenisstraf kiezen. Dus moeten er voldoende alternatieven vlot toegankelijk zijn en opgevolgd kunnen worden. Voor sommige daders is gevangenisstraf onvermijdelijk, ook al om de samenleving te beschermen. Voor anderen is een geslaagde reintegratie in de maatschappij het ultieme objectief. Net dààr ligt de waardevolle opdracht van de justitieassistenten.

Op 17 oktober 2008 werden de KB’s gepubliceerd met betrekking tot het formaliseren van de lokale overlegmomenten tussen de directeurs van de justitiehuizen en de diverse opdrachtgevers (zoals magistraten, gevangenisdirecteurs of de Dienst Individuele Gevallen). De dialoog tussen beide actoren moet voort leiden tot een kwaliteitsvol, rechtszeker en voor iedereen gelijk beleid. Het vervullen van deze opdrachten kan enkel slagen met goede samenwerkingsafspraken die de lokale directeurs van de Justitiehuizen dan gebruiken om hun operationele plannen uit te werken en een werklastmeting uit te voeren. Goed management is geen evidentie, het veronderstelt dat heel wat randvoorwaarden vervuld zijn, het veronderstelt een voortdurende opleiding, het veronderstelt de optimalisering en integratie van het computerprogramma SIPAR en ressource planning, en ook moet er de ondernemingszin en de wil zijn om een goed management toe te passen.

Daarnaast zijn voldoende logistieke middelen en een voldoende groot personeelskader essentieel. Zoals u weet, komt er tegen eind dit jaar een substantiële verhoging van de omkadering van de centrale diensten van het Directoraat- Generaal Justitiehuizen en van het aantal justitieassistenten voor de verschillende justitiehuizen. Op de centrale diensten geraken de nieuwe bureaus stilaan opgevuld. Volgende weken zullen de statutairen hun benoemingsstage kunnen starten. Aansluitend aan de daardoor verbonden verschuivingen zullen we bij voorrang het kader voort invullen. Ik ben me er ten volle van bewust dat dit laatste een heikel punt is voor dit justitiehuis. Justitieassistenten zijn niet altijd even happig om in de ‘grote’ hoofdstad te komen werken. Samen met mijn collega Minister Inge Vervotte zal ik dan ook zoeken naar structurele oplossingen om het werken in Brussel aantrekkelijker te maken.

Ik wil graag collega Didier Reynders oprecht bedanken voor een goed overleg met zijn diensten van de Regie der Gebouwen. Dankzij zijn diensten kunnen justitiabelen nu terecht in hartje Brussel en hebben de justitieassistenten, administratieve medewerkers en de directeur hier een nieuwe werkplek. Ook al verliep de verhuizing niet bepaald vlot, ik hoop dat jullie nu een goede werkomgeving gevonden hebben om zowel slachtoffers als daders te begeleiden.

In de beleidsnota justitie 2009 schuiven we de opvolging van het elektronisch toezicht en de autonome werkstraffen naar voren als prioritair op te volgen alternatieve maatregelen.

Zo hebben we voor elektronisch toezicht reeds de nodige inspanningen gedaan om de kwalitatieve vereisten te optimaliseren door de aanpassing van de wet, K.B.’s, COL van het College van Procureurs-generaal en de Ministeriële omzendbrief. Ondertussen heeft het NCET opnieuw een coördinerende taak opgenomen. De kort-op-de-bal-reactie bij het niet naleven van voorwaarden of bij het niet naleven van de uurroosters, is juridisch geregeld. Ook de samenwerking met de politiediensten werd verder gereglementeerd en uitgebouwd zodat we ook voor overtredingen en herroepingen via het NCET een kort-op-de-bal-reactie kunnen verwachten. Naar 2009 toe wensen we de wachtlijsten en de doorlooptijden sterk te verminderen.

Momenteel zitten we op een kantelmoment met betrekking tot de organisatie van de werkstraffen en de leermaatregelen. Een hertekening van het GAM-landschap is daarom onontbeerlijk. We zullen daarom de in- en output, maar ook de financieringsstromen grondig analyseren. De financieringscriteria moeten in deze hervorming rekening houden met alle vormen van justitiële begeleiding. Vandaar dat de mandaten die justitie op dit moment financiert, geïntegreerd moeten worden in het reguliere hulpverleningsaanbod. Daarom is het essentieel dat Justitie een beroep kan doen op een betrouwbaar hulpverleningscircuit naar maat van het justitiecliënteel. Volksgezondheid en de gemeenschappen hebben hier duidelijk hun verantwoordelijkheden. Het is wenselijk dat ze hun bevoegdheden op elkaar afstemmen en onvermijdelijk ook uitbreiden. De desbetreffende dialoog is hier opgestart. Alleen samenwerkingsprotocollen met mijn collega’s bevoegde ministers kunnen de samenwerking tussen justitie en het zorgcircuit faciliteren. Alleen zo, door vraag en aanbod op elkaar af te stemmen, als de bevoegdheden duidelijk zijn en alle partners ze goed invullen, alleen zo kunnen we een geïntegreerde aanpak bewerkstellingen.

Aangaande de burgerlijke opdrachten zullen we samen een efficiënte oplossing zoeken voor het stijgend aantal aanvragen.

Ik feliciteer u allen met deze verwezenlijking, ik wens u veel succes toe in dit nieuwe justitiehuis en ik verzeker u altijd open te staan voor uw evaluatie van de samenwerking.

Militairen kiezen nieuwe job bij Justitie

Lieselot Bleyenberg — Thu, 06 Nov 2008 10:40:51 +0100

Geachte collega’s,
Dames en heren van de pers,
Geachte aanwezigen,

Het was eenvoudig: defensie kan het voor haar welomschreven missie voort met minder mensen. Bij Justitie hebben we extra personeel nodig: voor de gevangenissen, voor de monitoring in het Nationaal Centrum voor Elektronisch Toezicht, voor de justitiehuizen, voor de centrale administratie.

Wat mijn collega van defensie Peter De Crem en ikzelf meteen voor ogen zagen, was een onmiskenbare win-win-situatie. Niet alleen voor de beide departementen, ook voor de militairen die de stap naar justitie zetten én voor de samenleving. Zoals u uit de uiteenzetting van Directeur Jan Bogaert in detail heeft kunnen vernemen, verloopt deze operatie alvast succesvol. 268 militairen hebben de overstap naar justitie gemaakt of zitten in de wervingsreserve. Dit succes is op zich niet verwonderlijk. Er is een affiniteit tussen sommige taken bij defensie en taken bij justitie. Een penitentiaire beambte heeft net als iemand in de monitoring van het Nationaal Centrum voor Elektronisch Toezicht een operationele veiligheidsjob. Ook de carrièrekansen bij Justitie, de kans om langer te werken, om nog te kunnen groeien in een taak, en vaak de gelegenheid veel dichter bij huis een job te hebben, maken een overstap voor ervaren militairen aantrekkelijk.

Het protocol dat we vandaag tekenen om deze samenwerking te definiëren is van onbepaalde duur. Dat wil zeggen dat de rekrutering niet ophoudt, en dat we ze aanhouden minstens tot defensie de invulling van haar contingent volgens plan heeft kunnen aanpassen. De samenwerking betekent ook een stap in de richting van interne mobiliteit tussen federale overheidsdiensten. Die is beperkt, maar ze oordeelkundig aanwenden waar ze pas geeft, leidt tot beter bestuur. In de marge vertel ik u dat de overkomst van militairen naar de FOD Justitie eigenlijk niet nieuw is. Onze directeur Financiën, Marc Martel, is een full kolonel. En zijn collega directeur van het directoraat-generaal Wetgeving, werkte bij het militair gerechtshof.

Ik ben dus zeer tevreden met deze samenwerking. Over de nieuwe collega’s verneem ik niets dan goeds. Ik hoop dat, eens iedereen kan zien dat het echt wel werkt, eens, zoals nu al, duidelijk is dat militairen ook bij ons hun draai kunnen vinden, ik hoop dat dan de koudwatervrees die misschien nog leeft hier en daar, kan verdwijnen. Het protocol is van onbepaalde duur, de uitnodiging, onze uitgestoken hand, blijft gelden.

Bedankt, beste collega De Crem, voor uw goede medewerkers, en voor de aangename samenwerking die op heel korte tijd dit protocol heeft opgeleverd. Ik wens dit initiatief nog veel succes toe.

"Federale regering én de gemeenschappen kunnen op het stuk van jeugddelinquentie het verschil maken. Laten we dat doen."

Agnès Reis — Mon, 03 Nov 2008 16:49:51 +0100

Geachte collega’s,
Dames en heren van de pers,
Geachte aanwezigen,

Ik herinner mij nog goed het weekend van 26-27 april 2008. Het parket van Brussel maakte bekend dat het enkele jonge criminelen terug de straat had opgezet, omdat er geen plaats was in de gesloten jeugdcentra. Dit soort gebeurtenissen voedt een perceptie, en erg genoeg een realiteit van straffeloosheid.

Het zijn dieptepunten in de bestrijding van de jeugdcriminaliteit. Ze betekenen een ontmoediging van het geloof van de bevolking in een geloofwaardige strafuitvoering.

In de krant zei een Brussels parketmagistraat “dat het probleem al langer aansleepte, maar in dat weekend nog eens opnieuw pijnlijk duidelijk werd”. De woordvoerder van het Brussels parket voegde eraan toe dat weekends waarin tien of meer minderjarigen worden voorgeleid meer regel dan uitzondering zijn. De directeur van het Centrum De Grubbe in Everberg zei tijdens een uitzending van Telefacts Crime op VTM dat “bijna elke dag een jeugdrechter de boodschap krijgt dat iemand niet terecht kan.”

In het voormelde weekend werd een dame van 79 geagresseerd en haar handtas afhandig gemaakt. De dame brak daarbij haar pols, schouder en heup. Op televisie vertelde ze haar verhaal: in een ziekenhuisbed. De minderjarige dader was geen onbekende voor het parket. Twee keer werd hij vrijgelaten bij gebrek aan plaats.

Niet alleen de feiten van dat weekend hebben mij ertoe aangezet structurele oplossingen te zoeken voor de fenomenen van de jeugdcriminaliteit dat veelzijdig is en aan belang wint. Er was de mp3-moord op Joe van Holsbeeck, de dood van Bart Bonroy in Oostende, gestorven omwille van een sigaret. Er waren de moorden van Hans Van Themsche in Antwerpen, er was de jonge slagersgast die twee van zijn vrienden vermoordde, de jonge scholier Simon Wijffels die door twee vrienden werd neergestoken aan de schoolpoort, in Brussel bekampen jeugdbendes mekaar, … De daders worden jonger. Het aandeel zinloos geweld neemt toe. De samenleving moet hierop een antwoord hebben. Dat antwoord moet even veelzijdig zijn als de fenomenen inzake jeugdcriminaliteit. Maar een eerste stap, een eerste voorwaarde voor een geloofwaardige strafuitvoering is een capaciteitsuitbreiding. Die staat andere initiatieven niet in de weg. Integendeel, ze faciliteert ze.

De aanpak van jeugdcriminaliteit is niet alleen een verantwoordelijkheid van justitie, maar ook van de deelstaten, van ouders, van schoolbesturen, gemeentebesturen, ... Daarom is er alvast overleg geweest met Minister van de Vlaamse Gemeenschap Steven Vanackere, Minister van de Franse Gemeenschap Catherine Fonck en Minister- President van de Duitse Gemeenschap Bernd Gentges. Samen hebben we intussen een consistent kortetermijnplan om het plaatsgebrek in de gesloten instellingen te verhelpen. Ik licht dat kort toe.

• In Achêne komt er een federaal gesloten centrum dat plaats zal bieden aan 120 jongeren uit de Franse en de Duitstalige Gemeenschap;

• Het federaal gesloten centrum in Everberg krijgt er 76 plaatsen bij, bovenop de huidige 50, wat het totaal daar op 126 brengt. Everberg huisvest voorlopig Vlaamse, Waalse en af en toe ook Duitstalige jongeren. In het nieuwe scenario is Everberg een volledig Vlaamse inrichting.

• Daarbovenop komt het federale initiatief om op relatief korte termijn de gevangenis van Tongeren weer in gebruik te nemen, goed voor 34 plaatsen en in Saint-Hubert plaats te creëren voor 50 delinquenten. De werken in Tongeren en Saint-Hubert moeten rond zijn voor de zomer en van oktober af verwachten we er de eerste veroordeelden.

In totaal is er dus een capaciteitsuitbreiding met 280 eenheden tot een totaal van 330 tegenover de 50 plaatsen die nu beschikbaar zijn in het federaal centrum De Grubbe. Een werkgroep van vertegenwoordigers van de ministers zal de werkzaamheden en de ingebruikname van de verschillende federale centra opvolgen. De werkgroep zal tweemaal per jaar samenkomen om de toestand te evalueren.

Ook de bijkomende bepalingen met betrekking tot uithandengeving, opgenomen in de wetten van 15 mei 2006 en 13 juni 2006 tot wijziging van de wet van 8 april 1965, maken bijkomende federale plaatsen onontbeerlijk. Eerder dit jaar werd de inwerkingtreding van deze wetten verschoven naar 2011, omdat tijdens de vorige legislatuur geen middelen werden vrijgemaakt om aan de bepalingen tegemoet te komen. Tijdens de parlementaire werkzaamheden eerder dit jaar heb ik evenwel benadrukt dat ik de inwerkingtreding van voormelde wetten niet onnodig zou uitstellen en het mijn intentie bleef om de nog resterende bepalingen het liefst nog in 2009 in werking wil laten treden.

Welnu, door de ingebruikname van de federale centra zullen een aantal artikelen van de jeugdwet nog in 2009 in voege kunnen treden in plaats van in 2011.

Is de capaciteitsuitbreiding die we nu op korte termijn gaan verwezenlijken nodig? Ik ben zeer overtuigd van wel. Pas als we in de strafuitvoering de ruimte hebben om vonnissen correct uit te voeren, kunnen we correct en geloofwaardig zijn. Pas dan kunnen we echt werk maken van alternatieven voor detentie en van aangepaste detentie. Wat zijn de cijfers? Het federaal gesloten centrum van Everberg moest in 2006 nog 140 jeugddelinquenten weigeren. In 2007 waren er dat 109. Op 21 oktober jl. beliep het aantal weigeringen 190 (59 voor Vlaamse landsgedeelte, 128 voor Franse landsgedeelte en 3 voor Duitse landsgedeelte). Voor 190 minderjarigen die volgens de rechter naar een gesloten inrichting moesten, was er geen plaats. Dit is een onhoudbare situatie. Vandaar een krachtdadig antwoord. Maar capaciteitsuitbreiding is, hoe broodnodig ook, maar een deel van de oplossing.

Om de jeugddelinquentie terug te dringen volstaat het niet cellen bij te maken. Voldoende capaciteit garanderen is zéker wat Justitie moét doen. Maar alvorens detentie aan de orde is, alvorens een minderjarige criminele feiten pleegt, is er al een heel verhaal geschreven. En in dàt verhaal is Justitie niet de enige betrokkene. Jeugdcriminaliteit begint met spijbelen en eindigt met zinloos, redeloos en soms gruwelijk geweld. Het begint in een verwaarloosde buurt. Het begint op straat, omdat er dan al geen plaats is ergens binnen. Het begint wanneer ouders het gezag over hun kinderen kwijtspelen en opgeven. Het begint met de afwezigheid van sociale controle. Het begint waar jongeren geen job vinden. Het begint waar de politie de controle over de straat verliest. Het eindigt met normvervaging, met nihilisme, met geweld om het geweld, als tijdverdrijf, als evidentie, als onbevraagd deel van het leven. Op dat moment heeft Justitie nog weinig antwoorden in huis die niét repressief zijn.

Omdat de problematiek van de jeugddelinquentie zeer vertakt is, beleggen we in maart van volgend jaar samen met de Dienst voor het Strafrechtelijk Beleid een tweedaags colloquium jeugddelinquentie. We willen dan de cijfers bespreken, analyseren, we willen diverse actoren uit het werkveld aan het woord laten, luisteren naar ouders, scholen, straathoekwerkers. We willen het hebben over de fenomenen die ons nu opvallen: almaar jongere daders, zinloos geweld, culturele diversiteit, veelplegers en minderjarigen met een psychiatrische problematiek.

We willen nagaan hoe we samen met de gemeenschappen naar wortel en tak kunnen gaan. In workshops, in openheid. Twee dagen is weinig. Het is ook veel. Het is de kans om een nieuw beleid te inspireren. Het is hopelijk de kracht van nieuwe gezamenlijke keuzes.

Ik duim voor een nieuw élan, voor een genuanceerd beleid, voor duidelijke en moedige keuzes. Federale regering én de gemeenschappen kunnen op het stuk van jeugddelinquentie het verschil maken. Laten we dat doen.

Jo Vandeurzen
Vice-eerste Minister en Minister van Justitie en Institutionele Hervormingen
3 november 2008.

Conferentie van Vlaamse gerechtsdeurwaarders

Agnès Reis — Tue, 28 Oct 2008 15:41:40 +0100

Mijnheer de Voorzitter,
Dames en Heren,

De Minister van Justitie, de heer Jo Vandeurzen, wenst de conferentie van Vlaamse gerechtsdeurwaarders van harte te feliciteren met haar multimediaal informatie- initiatief.

De Minister schaart zich ten volle achter initiatieven die de actoren van justitie beter in beeld brengen, initiatieven die justitie meer klantgericht maken, die de mensen onomwonden zeggen waar het op aan komt, die de burger in klare taal houvast bieden.

Justitie kampt niet alleen met het probleem “onbekend is onbemind”. Justitie moet ook af van een aantal vooroordelen. Justitie wenst paal en perk te stellen aan allerhande achterstand en niet in het minst aan achterstallige facturen. Justitie veegt hierin ootmoedig voor de eigen “gerechtsdeur”.

Wanneer het woord gerechtsdeurwaarder valt, lijken wanbetaling en andere miserie nooit veraf. Nochtans noemt men de gerechtsdeurwaarder in de nationale brochure de helpende hand en partner van Justitie. Er is dus meer aan de hand. De perceptie is onvolledig en daarom onjuist. Zoals voor justitie is ook voor de gerechtsdeurwaarders een correcte en eerlijke beeldvorming belangrijk.

Met de zeer directe slogan “Mijd meer miserie” zet u meteen de toon. Wij verbloemen niet. Wij verhelen niet. Wij geven correcte informatie. Iedereen heeft op één of ander ogenblik vragen. Iedereen moet weten dat er zakelijke, correcte antwoorden zijn op die vragen. Iedereen moet weten dat vakmensen klaarstaan om in mensentaal en met raad en daad oplossingen aan te reiken.

Deze no nonsens- aanpak, praktisch en gericht, verlaagt de drempels en opent deuren zonder daarom aan kwaliteit of technische correctheid in te boeten. In het maatschappelijke en juridische kluwen zijn toegankelijke, objectieve en onderbouwde adviezen geen luxe.

Met dergelijke initiatieven bewijzen de gerechtsdeurwaarders dat ze als zelfstandigen en tegelijkertijd door de Koning benoemde openbare ambtenaren, niet alleen mee zijn met hun tijd, maar dat ze ontvankelijk zijn voor de dagelijkse realiteit en de vaak moeilijke omstandigheden, waarin een goede rechtsbedeling moet worden verzekerd.

De Minister had U dit zeer graag ook persoonlijk gezegd. Doch mijnheer de Voorzitter, Dames en Heren, U weet allen hoe hectisch de afgelopen dagen en weken voor hem en zijn collega’s waren. Deze week heeft hij gekozen voor een beetje rust.

In naam van de Minister wens ik u oprecht te bedanken voor deze uitnodiging en de conferentie van Vlaamse gerechtsdeurwaarders nogmaals van harte alle succes toewensen met deze zeer nuttige campagne.

Ik dank u.

Luc Schiepers, Adjunct-directeur Beleidscel Minister Jo Vandeurzen

Jo Vandeurzen
Vice-eerste Minister en Minister van Justitie en Institutionele Hervormingen
27 oktober 2008.